Rabies

TL;DR. Rabiës is een snel progressieve, dodelijke virusinfectie van het zenuwstelsel bij honden en katten, overgedragen via beten en volledig te voorkomen met vaccinatie.

Het rabiësvirus reist vanaf de bijtwond via perifere zenuwen naar ruggenmerg en hersenen.

Wat is het?

Rabiës is een zeer besmettelijke, snel progressieve en dodelijke virale ziekte van het centrale zenuwstelsel bij zoogdieren, waaronder honden, katten en mensen. Als virale encefalomyelitis veroorzaakt het ernstige, onomkeerbare ontsteking van hersenen en ruggenmerg. Als zoönose (overdracht dier-mens) is het een van de belangrijkste volksgezondheidsrisico's in de diergeneeskunde.

Na een beet komt het virus uit speeksel niet meteen in het bloed. Het vermenigvuldigt lokaal in spier, dringt zenuwen binnen en stijgt langzaam naar ruggenmerg en hersenen. Daar multipliceert het, veroorzaakt acute neurologische achteruitgang en bereikt de speekselklieren, vanwaar het via een nieuwe beet kan worden overgedragen.

Er is geen genezing zodra klinische tekenen optreden; naleving van veterinair advies en lokale wetgeving is essentieel.

Oorzaken en risicofactoren

De oorzaak is het rabiësvirus (geslacht Lyssavirus). De hoofdroute is speeksel van een geïnfecteerd dier, bijna altijd via beet. Minder vaak speeksel op open wonden of slijmvliezen (ogen, neus, mond).

In de natuur variëren reservoirsoorten per regio: wasberen, vleermuizen, stinkdieren, vossen en coyotes komen veel voor. Elke niet-gevaccineerde hond of kat met buiten toegang loopt risico bij contact met deze dieren.

Geen raspredisposities. De belangrijkste risicofactor is ontbrekende actuele vaccinatie.

Signalen om op te letten

De incubatietijd is zeer variabel. Volgens een internistische referentie:

"The incubation period from the time of the bite to the onset of clinical signs is extremely variable (1 week to 8 months), with average incubation 3 to 8 weeks. Once neurologic signs develop, the disease is rapidly progressive, with death occurring within 7 days in most animals. Rabies can have a wide range of clinical signs, which makes it difficult to differentiate from other acute progressive e[ncephalomyelites]"

Eenmaal in de hersenen is het beloop verwoestend. Klassiek onderscheidt men de «furieuze» en de «paralytische» (of «stomme») vorm; dieren kunnen kenmerken van beide tonen.

Veelvoorkomende signalen

• Likken of bijten op de inoculatieplaats
• Prikkelbaarheid en nervositeit
• Angst en irritatie
• Incoördinatie (ataxie)
• Gegeneraliseerde lagere-motoneuron-paralyse

Occasionele signalen

• Overmatig kwijlen en slikproblemen
• Hangende kaak
• Heese vocalisatie
• Bijten naar imaginaire objecten («fly-biting»)
• Bijten aan kooi of omgeving
• Verminderde gezichtssensatie en hersenzenuwparalyse
• Gegeneraliseerde epileptische aanvallen

Plotselinge gedragsveranderingen, angst en irritatie zijn vroege veelvoorkomende tekenen.

Hoe dierenartsen het diagnosticeren

Diagnose bij een levend dier is zeer moeilijk; de tekenen lijken op andere neurologische aandoeningen. Volgens de referentie:

"Any unvaccinated animal with an acute, rapidly progressive course of neurologic disease should be suspected of having rabies. Ancillary testing should be performed with caution, minimizing exposure of personnel. CSF analysis reveals increased mononuclear cells and protein concentration, as might be expected with any viral encephalomyelitis."

Belangrijkste methoden:

1. Postmortale immunohistochemische aantoning (gouden standaard): hersenweefsel na euthanasie of overlijden; directe fluorescentie-antistoftest (DFA) op hersenstam en cerebellum.
2. Analyse van liquor (CSF): vaak mononucleaire cellen en eiwit verhoogd; niet definitief en blootstellingsrisico voor personeel.
3. Huidbiopsie: nek of maxillaire vibrissae; kan soms antigeen in perifolliculaire zenuwen tonen, vervangt postmortale bevestiging niet.

Behandelopties

Er zijn geen effectieve antivirale middelen of genezingen na klinische tekenen. Vanwege zoönoserisico wordt geen supportieve zorg geprobeerd bij dieren met rabiëstekenen.

Lokale volksgezondheidsregels bepalen het protocol: niet-gevaccineerde dieren blootgesteld aan een rabiësdier gaan meestal in strikte quarantaine of onmiddellijke humane euthanasie.

Prognose

De prognose is somber. Met klinische tekenen is de infectie uniform fataal: dood of euthanasie binnen ongeveer 7 dagen na neurologisch begin. Geen herstel.

Preventie

Vaccinatie is de belangrijkste verdediging.

• Routinematige vaccinatie: eerste dosis op 12–16 weken, booster na één jaar, daarna elke 1–3 jaar volgens wet en vaccin.
• Blootstelling beperken: katten binnen; honden aan de lijn; geen onbewaakt zwerven in wildgebieden.
• Wild: voer niet buiten laten staan; afval goed afsluiten.
• Na blootstelling: gevaccineerd dier gebeten door wild of dier met onbekende vaccinatiestatus: direct dierenarts bellen voor booster en wettelijke observatieperiode.

Wanneer de dierenarts bellen

Als uw huisdier wordt gebeten of gekrabd door een wild dier of een huisdier met onbekende vaccinatiestatus, neem direct contact op met de dierenarts en lokale autoriteiten.

Ook bij:

• Plotselinge gedragsveranderingen (extreme agressie of ongewone angst)
• Onverklaard kwijlen, slikproblemen of hangende kaak
• Progressief verlies van coördinatie of zwakte van de achterhand
• Aanvallen of bijten in de lucht

Bronnen

• Small Animal Internal Medicine, 5th Edition, pages 1077-1078.

My highlights & notes

New note