Rabies

TL;DR. Rabies ialah jangkitan virus sistem saraf yang cepat merosot dan membawa maut pada anjing dan kucing, ditularkan melalui gigitan, dan sepenuhnya boleh dicegah dengan vaksinasi.

Virus rabies bergerak dari luka gigitan melalui saraf periferi ke saraf tunjang dan otak.

Apakah itu?

Rabies ialah penyakit virus yang sangat berjangkit, berkembang pantas dan membawa maut, menyerang sistem saraf pusat mamalia termasuk anjing, kucing dan manusia. Diklasifikasikan sebagai ensefalomielitis virus, ia menyebabkan keradangan teruk dan tidak boleh pulih pada otak dan saraf tunjang. Sebagai zoonosis (penularan haiwan ke manusia), ia antara ancaman kesihatan awam paling penting dalam perubatan veterinar.

Selepas digigit, virus dalam air liur tidak terus masuk ke dalam darah. Ia membiak secara setempat dalam otot, menyerang saraf dan naik perlahan ke saraf tunjang lalu otak. Di situ ia membiak, menyebabkan kemerosotan neurologi akut dan merebak ke kelenjar air liur, dari mana ia boleh ditularkan melalui gigitan baharu.

Tiada penawar selepas tanda klinikal muncul; mematuhi garis panduan veterinar dan undang-undang tempatan adalah penting.

Punca dan faktor risiko

Puncanya ialah virus rabies (genus Lyssavirus). Laluan utama ialah air liur haiwan yang dijangkiti, hampir selalu melalui gigitan. Kurang lazim, air liur pada luka terbuka atau membran mukus (mata, hidung, mulut).

Dalam hidupan liar, spesies takungan berbeza mengikut rantau: rakun, kelawar, skunk, rubah dan koyote adalah lazim. Mana-mana anjing atau kucing yang tidak divaksin dan mempunyai akses luar berisiko jika bersentuhan dengan haiwan ini.

Tiada kecenderungan baka. Faktor risiko paling penting ialah kekurangan vaksinasi terkini.

Tanda yang perlu diperhatikan

Tempoh inkubasi sangat berubah-ubah. Menurut rujukan perubatan dalaman veterinar:

"The incubation period from the time of the bite to the onset of clinical signs is extremely variable (1 week to 8 months), with average incubation 3 to 8 weeks. Once neurologic signs develop, the disease is rapidly progressive, with death occurring within 7 days in most animals. Rabies can have a wide range of clinical signs, which makes it difficult to differentiate from other acute progressive e[ncephalomyelites]"

Setelah virus sampai ke otak, perjalanan penyakit sangat merosakkan. Secara klasik dibahagikan kepada bentuk «ganas» dan «paralitik» (atau «bisu»); haiwan boleh menunjukkan ciri kedua-duanya.

Tanda lazim

• Menjilat atau menggigit tapak inokulasi
• Keterujaan dan kegelisahan
• Kebimbangan dan mudah marah
• Ketidakkoordinasian (ataksia)
• Kelumpuhan neuron motor bawah yang umum

Tanda kadang-kadang

• Air liur berlebihan dan sukar menelan
• Rahang terkulai
• Suara serak
• Menggigit objek khayalan («fly-biting»)
• Menggigit sangkar atau persekitaran
• Pengurangan sensasi muka dan kelumpuhan saraf kranial
• Kejang umum

Perubahan tingkah laku secara tiba-tiba, kebimbangan dan mudah marah ialah tanda awal yang lazim.

Bagaimana doktor haiwan mendiagnosis

Diagnosis pada haiwan hidup amat sukar; tanda meniru banyak penyakit neurologi lain. Menurut rujukan:

"Any unvaccinated animal with an acute, rapidly progressive course of neurologic disease should be suspected of having rabies. Ancillary testing should be performed with caution, minimizing exposure of personnel. CSF analysis reveals increased mononuclear cells and protein concentration, as might be expected with any viral encephalomyelitis."

Kaedah utama:

1. Demonstrasi imunohistokimia post mortem (piawaian emas): tisu otak selepas eutanasia atau kematian; ujian antibodi pendarfluor langsung (DFA) pada batang otak dan serebelum.
2. Analisis cecair serebrospinal (CSF): sel mononuklear dan protein sering meningkat; bukan definitif dan risiko pendedahan staf.
3. Biopsi kulit: tengkuk atau vibrisa maksila; kadang-kadang mengesan antigen dalam saraf perifolikular, tetapi tidak menggantikan pengesahan post mortem.

Pilihan rawatan

Tiada antivirus atau penawar berkesan selepas tanda klinikal. Kerana risiko zoonosis, rawatan sokongan tidak dicuba pada haiwan yang menunjukkan tanda rabies.

Undang-undang kesihatan awam tempatan menetapkan protokol: haiwan tidak divaksin yang terdedah kepada haiwan berabies biasanya dikuarantin ketat atau dieutanasia secara berperikemanusiaan serta-merta.

Prognosis

Prognosis adalah suram. Dengan tanda klinikal, jangkitan maut secara seragam: kematian atau eutanasia dalam kira-kira 7 hari selepas permulaan neurologi. Tiada pemulihan.

Pencegahan

Vaksinasi ialah pertahanan utama.

• Vaksinasi rutin: dos pertama pada 12–16 minggu, booster selepas setahun, kemudian setiap 1–3 tahun mengikut undang-undang dan vaksin.
• Kurangkan pendedahan: kucing dalam rumah; anjing di tali; elakkan merayau tanpa pengawasan di kawasan hidupan liar.
• Hidupan liar: jangan tinggalkan makanan di luar; tutup tong sampah dengan baik.
• Selepas pendedahan: jika haiwan divaksin digigit hidupan liar atau haiwan status vaksin tidak diketahui, hubungi doktor haiwan serta-merta untuk booster dan tempoh pemerhatian undang-undang.

Bila menghubungi doktor haiwan

Jika haiwan anda digigit atau dicakar oleh haiwan liar atau haiwan peliharaan berstatus vaksin tidak diketahui, hubungi doktor haiwan dan pihak berkuasa tempatan serta-merta.

Juga jika:

• Perubahan tingkah laku secara tiba-tiba (agresif melampau atau ketakutan luar biasa)
• Air liur tanpa sebab, disfagia atau rahang terkulai
• Kehilangan koordinasi progresif atau kelemahan kaki belakang
• Kejang atau menggigit udara

Sumber

• Small Animal Internal Medicine, 5th Edition, pages 1077-1078.

My highlights & notes

New note