Cherry Eye

TL;DR. Oko wiśniowe to częsta, bardzo dobrze leczona dolegliwość młodych psów, w której gruczoł łzowy w kąciku oka wypada z miejsca; wymaga chirurgicznego odprowadzenia, by chronić długoterminowe zdrowie oka.

Gruczoł trzeciej powieki jest kluczowy dla produkcji łez; gdy zakotwiczenie zawodzi, wypada na zewnątrz.

Co to jest?

By zrozumieć «oko wiśniowe», pomaga anatomia oka psa. W przeciwieństwie do ludzi psy mają trzy powieki. Oprócz górnej i dolnej mają trzecią powiekę, błonę migawkową, w wewnętrznym kąciku każdego oka. Działa jak wycieraczka, usuwa zanieczyszczenia i rozprowadza wilgoć.

U podstawy tej trzeciej powieki jest wyspecjalizowany gruczoł łzowy. Produkuje około 30% do 50% wodnej części filmu łzowego. Łzy smarują, dostarczają tlen i składniki odżywcze rogówce i spłukują patogeny.

Oko wiśniowe powstaje, gdy kotwiczenie tkanki łącznej utrzymującej gruczoł słabnie, rozciąga się lub pęka. Bez kotwicy gruczoł wypada z pozycji i przewraca się na zewnątrz nad brzegiem trzeciej powieki. Narażony na powietrze, tkanka gruczołowa drażni się, zapala i puchnie. Przybiera wygląd czerwony lub różowy, zaokrąglony w wewnętrznym kąciku, stąd nazwa.

Rzadko to nagła sytuacja zagrażająca życiu, ale poważny problem zdrowotny. Odslonięty, spuchnięty gruczoł nie produkuje łez skutecznie. Przewlekłe narażenie prowadzi do zapalenia, uszkodzenia tkanek i wtórnych zakażeń. Bez leczenia lub przy wycięciu zamiast naprawy ryzyko keratoconjunctivitis sicca (KCS, «suche oko») jest bardzo wysokie. Suche oko jest bolesne, przewlekłe i wymaga dożywotniej codziennej farmakoterapii, by zapobiec bliznom rogówki i ślepocie.

Przyczyny i czynniki ryzyka

To przede wszystkim zaburzenie rozwojowe i genetyczne. Nie powodują go uraz, zła higiena ani pierwotne zakażenia, choć mogą je komplikować. Dotknięte psy rodzą się z wrodzoną słabością włóknistej tkanki kotwiczącej gruczoł do brzegu oczodołu.

Słabość silnie zależy od wieku. To choroba w ogromnej mierze młodych psów, typowo przed rokiem. Referencja chirurgii weterynaryjnej zauważa:

"Prolapse of the gland of the third eyelid (also known as "cherry eye") is a common occurrence in dogs less than 1 year of age."

Ponieważ jest genetyczna, pewne rasy są silnie predysponowane. Rasy krótkopyskie (brachycefaliczne) lub z luźną skórą twarzy mają najwyższe ryzyko. Boston Terrier, English Cocker Spaniel i English Bulldog należą do najczęściej dotkniętych. Kształt czaszki i oczodołu dodaje obciążenia i tak słabej tkance trzeciej powieki.

Objawy, na które warto uważać

Rozpoznanie jest zwykle proste, bo bardzo widoczne. Obserwuj też wtórne podrażnienie.

• Wypukłość czerwonej lub różowej, gładkiej, okrągłej masy z wewnętrznego kącika oka (główny): klasyczny wygląd «wiśni». Na początku może być okresowy (wypada przy pobudzeniu lub zmęczeniu i znika), zanim zostanie trwale wypadnięty.
• Zapalenie spojówek (częste): tkanki okołooczne czerwone, przekrwione i spuchnięte z miejscowego zapalenia.
• Wydzielina oczna (częsta): wodniste łzawienie lub śluzowa wydzielina wokół oka.
• Drapanie lub tarcie twarzy (częste): spuchnięty gruczoł czuje się jak ciało obce; tarcie o dywany, meble lub łapami.
• Mrużenie lub nadmierne mruganie (rzadkie do częstego): wskazuje ból lub podrażnienie rogówki, często z suchości lub autotraumy.

Oko wiśniowe wygląda jak gładka, okrągła, czerwona masa w wewnętrznym kąciku oka.

Choć to nie natychmiastowa sytuacja awaryjna, szukaj pomocy wcześnie. Silne mrużenie, agresywne tarcie lub gęsta, żółta czy zielona wydzielina to czerwone flagi możliwej wrzodu rogówki lub ciężkiej wtórnej infekcji bakteryjnej.

Jak weterynarze diagnozują

Diagnoza jest bardzo prosta: dokładne badanie fizykalne i okulistyczne.

• Oględziny: złoty standard. Gładka różowa masa z bulbarnej (wewnętrznej) strony trzeciej powieki jest praktycznie diagnostyczna. Odróżnienie od guzów lub torbieli według wieku, rasy i lokalizacji anatomicznej.
• Test Schirmera (STT): skalibrowany pasek papieru w dolnej powiece przez minutę do pomiaru produkcji łez. Kluczowe, by sprawdzić, czy wypadnięty gruczoł już obniżył produkcję, i jako baseline przed operacją.
• Barwienie fluoresceiną: nieszkodliwy zielony barwnik do wykrywania wrzodów rogówki. Tarcie twarzy jest częste i trzeba leczyć jednocześnie.
• Ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP): tonometr do wykluczenia jaskry lub zapalenia błony naczyniowej.

Weterynarz wykona pełne badanie oka, w tym testy łez i ciśnienia.

Opcje leczenia

Jedynym bardzo skutecznym leczeniem długoterminowym jest chirurgiczne odprowadzenie. Krople przeciwzapalne lub antybiotykowe mogą tymczasowo zmniejszyć obrzęk, ale nie naprawiają kotwicy. Po odstawieniu gruczoł prawie zawsze wypada ponownie.

Historycznie czasem usuwano gruczoł. Dziś wycięcie jest silnie odradzane i uważane za poniżej standardu opieki, poza rzadką neoplazją gruczołu. Usunięcie gruczołu pozbawia oko dużej części zdolności łzowej i niemal gwarantuje bolesne, przewlekłe suche oko.

Nowoczesna chirurgia zachowuje gruczoł przez włożenie lub zakotwiczenie. Dwie główne techniki są akceptowane:

1. Technika kieszonki (imbrykacja)

Najczęstsza. Dwa równoległe, płytkie nacięcia w spojówce po obu stronach gruczołu. Gruczoł wkłada się do kieszonki i zszywa krawędzie od góry. Tekst chirurgiczny opisuje:

"...area at both ends of the gland that is not incised to allow secretions from the gland to exit onto the ocular surface and not cause cyst formation. The incisions are then closed so that the third eyelid conjunctiva covers the gland."

Zachowuje wolną wydzielinę łez i utrzymuje gruczoł na miejscu.

2. Zakotwiczenie orbitowe (tacking)

W niektórych przypadkach lub gdy kieszonka zawodzi, gruczoł kotwiczy się do otaczających struktur kostnych szwem do okostnej oczodołu. Według literatury chirurgicznej:

"The TE [third eyelid] is then reflected back to its normal position and the suture needle is passed back beneath the skin to engage the orbital periosteum a second time. The nylon is tied in a secure knot being careful not to place too much tension on the suture and restrict the movement of the third eyelid."

Opieka pooperacyjna

Niezależnie od techniki opieka pooperacyjna jest krytyczna. Kołnierz elżbietański przez całą dobę 10 do 14 dni. Miejscowe krople antybiotykowe i przeciwzapalne oraz doustne leki przeciwbólowe. Ogranicz aktywność: bez szorstkiej zabawy, biegania i intensywnego ruchu, by szwy się nie rozerwały.

Rokowanie

Rokowanie po chirurgicznym odprowadzeniu jest doskonałe. Z doświadczonym weterynarzem lub dyplomowanym okulistą weterynaryjnym wskaźnik sukcesu jest wysoki, a większość zachowuje normalną produkcję łez.

Może wystąpić nawrót: słabość tkanek jest genetyczna, a szwy czasem pękają. Nawrót zwykle poniżej 10%–20%, wyższy u ras olbrzymich lub z ciężką konformacją twarzy. Druga operacja inną techniką lub kombinacją zwykle działa.

Profilaktyka

Ponieważ to odziedziczona słabość strukturalna, żadna zmiana stylu życia, diety ani opieki prewencyjnej jej nie zapobiega.

Odpowiedzialna hodowla jest kluczowa: psy z okiem wiśniowym nie powinny być hodowane, bo z dużym prawdopodobieństwem przekażą predyspozycję do słabych tkanek trzeciej powieki.

Kiedy dzwonić do weterynarza

Jeśli widzisz różową lub czerwoną masę w kąciku oka, umów wizytę. To nie nagła sytuacja o północy, ale im wcześniej odprowadzenie, tym mniej zapalenia i trwałego uszkodzenia.

Szukaj pomocy tego samego dnia, jeśli:

• Silnie mruga, trzyma oko zamknięte lub nadmiernie mruży (ból lub wrzód rogówki).
• Wydzielina staje się gęsta, żółta lub zielona.
• Rogówka wygląda mętnie, mgliście lub niebieskawo.
• Aktywnie drapie lub trze oko (szybka, ciężka autotrauma).

Dla konkretnych ras

Jeśli masz boston terriera, angielskiego cocker spaniela lub angielskiego buldoga, uważnie monitoruj oczy w pierwszym roku.

U tych predysponowanych ras oko wiśniowe jest często obustronne. Jeśli wypada jeden gruczoł, prawdopodobieństwo, że drugi wypadnie w ciągu tygodni lub miesięcy, często przekracza 50%. Weterynarz może zaproponować ścisłe monitorowanie drugiego oka lub nawet profilaktyczną kieszonkę, jeśli tkanka wygląda na bardzo niestabilną, unikając drugiej anestezji.

Źródła

• Fundamentals of Veterinary Ophthalmology, 3rd Edition, p. 293.
• Current Techniques in Small Animal Surgery, 5th Edition, pp. 183, 184, 186.

My highlights & notes

New note