Cherry Eye

TL;DR. Kersenoog is een veelvoorkomende, zeer behandelbare aandoening bij jonge honden waarbij een traanklier in de ooghoek uit zijn plaats komt; chirurgische herplaatsing is nodig om de ooggezondheid op lange termijn te beschermen.

De klier van het derde ooglid is cruciaal voor traanproductie; bij falende verankering prolapseert hij naar buiten.

Wat is het?

Om «kersenoog» te begrijpen helpt de anatomie van het hondenoog. Anders dan mensen hebben honden drie oogleden. Naast boven- en onderlid is er een derde ooglid, het knipvlies, in de binnenhoek van elk oog. Het werkt als een ruitenwisser, veegt vuil weg en verdeelt vocht.

Aan de basis van dit derde ooglid zit een gespecialiseerde traanklier. Die produceert ongeveer 30% tot 50% van het waterige deel van de traanfilm. Tranen smeren, leveren zuurstof en voedingsstoffen aan het hoornvlies en spoelen pathogenen weg.

Kersenoog ontstaat wanneer de bindweefselverankering die de klier vasthoudt verzwakt, rekt of scheurt. Zonder anker springt de klier uit positie en klapt naar buiten over de rand van het derde ooglid. Blootgesteld aan lucht raakt klierweefsel geïrriteerd, ontstoken en gezwollen. Het wordt rood of roze, rond in de binnenhoek, vandaar de naam.

Zelden een plotselinge levensbedreigende nood, maar wel een serieus gezondheidsprobleem. Een blootliggende, gezwollen klier produceert tranen niet effectief. Chronische blootstelling leidt tot ontsteking, weefselschade en secundaire infecties. Onbehandeld, of bij verwijdering in plaats van reparatie, is het risico op keratoconjunctivitis sicca (KCS of «droog oog») zeer hoog. Droog oog is pijnlijk, chronisch en vereist levenslange dagelijkse medicatie om hoornvlieslittekens en blindheid te voorkomen.

Oorzaken en risicofactoren

Het is vooral een ontwikkelings- en genetische aandoening. Trauma, slechte hygiëne of primaire infecties veroorzaken het niet, al kunnen ze compliceren. Getroffen honden worden geboren met aangeboren zwakte van het vezelige weefsel dat de klier aan de orbitarand verankert.

De zwakte is sterk leeftijdsafhankelijk. Het is overwegend een ziekte van jonge honden, typisch voor het eerste levensjaar. Een veterinair-chirurgische referentie noteert:

"Prolapse of the gland of the third eyelid (also known as "cherry eye") is a common occurrence in dogs less than 1 year of age."

Omdat het genetisch is, zijn bepaalde rassen sterk gepredisponeerd. Kortsnuitige (brachycefale) rassen of die met losse gezichtshuid hebben het hoogste risico. Boston Terrier, English Cocker Spaniel en English Bulldog behoren tot de meest getroffenen. Schedel- en orbitavorm belasten het al zwakke knipvliessweefsel extra.

Signalen om op te letten

Herkenning is meestal eenvoudig omdat het zeer zichtbaar is. Let ook op secundaire irritatie.

• Uitstulping van een rode of roze, gladde, ronde massa vanuit de binnenhoek van het oog (kardinaal): het klassieke «kers»-uiterlijk. Kan aanvankelijk intermitterend zijn (komt bij opwinding of vermoeidheid en verdwijnt) voordat het permanent prolapseert.
• Conjunctivitis (vaak): perioculaire weefsels rood, geïnjecteerd en gezwollen door lokale ontsteking.
• Ooguitvloeiing (vaak): waterig tranen of slijmerige afscheiding rond het oog.
• Krabben of wrijven in het gezicht (vaak): de gezwollen klier voelt als een vreemd lichaam; wrijven tegen tapijten, meubels of met poten.
• Knijpen of excessief knipperen (zeldzaam tot vaak): wijst op pijn of hoornvliesirritatie, vaak door droogte of zelftrauma.

Kersenoog presenteert zich als een gladde, ronde, rode massa in de binnenhoek van het oog.

Hoewel geen onmiddellijke noodsituatie, zoek snel hulp. Sterk knijpen, agressief wrijven of dikke, gele of groene uitvloeiing zijn rode vlaggen voor mogelijk hoornvliesulcus of ernstige bacteriële secundaire infectie.

Hoe dierenartsen diagnosticeren

De diagnose is zeer rechttoe rechtaan: grondig lichamelijk en oftalmologisch onderzoek.

• Visuele inspectie: gouden standaard. De gladde roze massa van de bulbaire (binnen)zijde van het derde ooglid is vrijwel diagnostisch. Onderscheid van tumoren of cysten via leeftijd, ras en anatomische locatie.
• Schirmer-traantest (STT): gekalibreerde papieren strip één minuut in het onderlid om traanproductie te meten. Essentieel om te zien of de geprolapseerde klier al de productie verlaagt en als basis vóór chirurgie.
• Fluoresceïnekleuring: onschadelijke groene kleurstof om hoornvliesulcera te detecteren. Gezichtwrijven is vaak en moet mee behandeld worden.
• Intraoculaire druk (IOD): tonometer om glaucoom of uveïtis uit te sluiten.

Uw dierenarts voert een volledig oogonderzoek uit, inclusief traan- en druktests.

Behandelopties

De enige zeer effectieve langetermijnbehandeling is chirurgische herplaatsing. Ontstekingsremmende of antibiotische oogdruppels kunnen de zwelling tijdelijk verminderen, maar repareren de anker niet. Na stoppen prolabeert de klier bijna altijd opnieuw.

Historisch werd de klier soms verwijderd. Vandaag wordt excisie sterk afgeraden en als onder de zorgstandaard gezien, behalve bij zeldzame klierneoplasie. Verwijderen van de klier ontneemt het oog een groot deel van de traanproductie en garandeert bijna pijnlijk, chronisch droog oog.

Moderne chirurgie behoudt de klier door terugplaatsen of ankeren. Twee hoofdtechnieken zijn geaccepteerd:

1. Zaktechniek (imbricatie)

De meest voorkomende. Twee parallelle, oppervlakkige incisies in het bindvlies aan weerszijden van de klier. De klier wordt in die zak gelegd en de randen erover genaaid. Een chirurgische tekst beschrijft:

"...area at both ends of the gland that is not incised to allow secretions from the gland to exit onto the ocular surface and not cause cyst formation. The incisions are then closed so that the third eyelid conjunctiva covers the gland."

Behoudt vrije traansecretie en houdt de klier vast.

2. Orbitale verankering (tacking)

In sommige gevallen, of bij falen van de zak, wordt de klier aan omliggende skeletstructuren verankerd met hechting aan het orbitale periost. Volgens chirurgische literatuur:

"The TE [third eyelid] is then reflected back to its normal position and the suture needle is passed back beneath the skin to engage the orbital periosteum a second time. The nylon is tied in a secure knot being careful not to place too much tension on the suture and restrict the movement of the third eyelid."

Postoperatieve zorg

Ongeacht de techniek is nazorg kritisch. Elizabethaanse kraag 24 uur per dag 10 tot 14 dagen. Topische antibiotica- en ontstekingsremmende druppels plus orale pijnstilling. Beperk activiteit: geen ruw spel, rennen of intensieve training, zodat hechtingen niet scheuren.

Prognose

De prognose na chirurgische herplaatsing is uitstekend. Met een ervaren dierenarts of een board-gecertificeerde oogarts is het succespercentage hoog en behoudt de meerderheid normale traanproductie.

Recidief is mogelijk: weefselzwakte is genetisch en hechtingen scheuren soms. Recidief ligt meestal onder 10%–20%, hoger bij reuzenrassen of ernstige gezichtsvorm. Een tweede operatie met andere techniek of combinatie lukt vaak.

Preventie

Omdat het een erfelijke structurele zwakte is, voorkomt geen levensstijl, dieet of preventieve zorg het optreden.

Verantwoord fokken is essentieel: honden die kersenoog ontwikkelen mogen niet worden gefokt, omdat ze de predispositie voor zwak knipvliessweefsel zeer waarschijnlijk doorgeven.

Wanneer de dierenarts bellen

Bij een roze of rode massa in de ooghoek een afspraak maken. Geen middernacht-noodgeval, maar hoe eerder herplaatsing, hoe minder ontsteking en blijvende schade.

Zoek dezelfde dag hulp als:

• Sterk knijpen, oog dicht houden of excessief knipperen (pijn of hoornvliesulcus).
• Uitvloeiing dik, geel of groen wordt.
• Hoornvlies troebel, wazig of blauwachtig lijkt.
• Actief krabben of wrijven aan het oog (snel, ernstig zelftrauma).

Voor specifieke rassen

Bij Boston Terrier, English Cocker Spaniel of English Bulldog de ogen in het eerste jaar nauw volgen.

Bij deze gepredisponeerde rassen is kersenoog vaak bilateraal. Prolabeert één klier, ligt de kans dat de andere binnen weken of maanden volgt vaak boven 50%. De dierenarts kan nauwkeurige monitoring van het tweede oog of zelfs prophylactische zak voorstellen als weefsel zeer instabiel lijkt, en zo een tweede anesthesie vermijden.

Bronnen

• Fundamentals of Veterinary Ophthalmology, 3rd Edition, p. 293.
• Current Techniques in Small Animal Surgery, 5th Edition, pp. 183, 184, 186.

My highlights & notes

New note