West Nile Virus Encephalomyelitis

TL;DR. Westnijlvirus-encefalomyelitis is een ernstige, door muggen overgedragen virusinfectie bij paarden met hevige ontsteking van hersenen en ruggenmerg en potentieel levensbedreigende neurologische tekenen zoals incoördinatie en spiertrekkingen.

Muggen zijn vooral actief bij zonsopgang en zonsondergang: dan is het overdrachtsrisico het hoogst.

Wat is het?

Westnijlvirus-encefalomyelitis (WNV) is een ernstige infectieziekte bij het paard, veroorzaakt door een Flavivirus. «Encefalomyelitis» betekent ontsteking van hersenen en ruggenmerg. Het virus treft het centrale zenuwstelsel, verstoort de zenuwgeleiding en leidt tot diepe neurologische disfunctie.

Voor het eerst in 1999 in het westelijk halfrond vastgesteld, is het virus in Noord-Amerika gevestigd. Overdracht vooral via steken van geïnfecteerde muggen. Muggen nemen het virus op bij geïnfecteerde vogels (reservoir) en injecteren het later in het bloed van het paard.

Paarden en mensen zijn «dead-end»-hosts: ze kunnen ernstig ziek worden, maar de viruslast in het bloed is te laag om andere muggen te infecteren. Een besmet paard brengt het virus niet rechtstreeks over op andere paarden, mensen of gezelschapsdieren. Wel wijst de aanwezigheid op actieve virusdragende muggen in de omgeving, met risico voor ongevaccineerde paarden en blootgestelde mensen.

Oorzaken en risicofactoren

Enige oorzaak: het westnijlvirus. Hoofdrisico: blootstelling aan geïnfecteerde muggen, vooral Culex. Actief in warme maanden (midden zomer tot late herfst) of het hele jaar in warme klimaten.

Stilstaand water (slecht gedraineerde weiden, poelen, vuile drinkbakken, verstopte goten, autobanden) bevordert de broedplaatsen. Zware regen gevolgd door warmte laat populaties en risico steil stijgen.

Geen gedocumenteerde raspredispositie. Elk ongevaccineerd en blootgesteld paard is vatbaar. Oudere of immuungecompromitteerde paarden kunnen ernstiger verlopen.

Signalen om op te letten

Kunnen zich in uren of dagen ontwikkelen, afhankelijk van de omvang van de CZS-ontsteking.

Cardinale tekenen

• Ataxie: meest frequent. Incoördinatie, struikelen, slingeren, onhandige gang; kruisende benen, moeite met draaien, brede stand.
• Spiertrekkingen (fasciculaties): onwillekeurige trillingen, vooral snuit, gezicht, hals en schouders. Fijne rimpelingen onder de huid zijn sterk suggestief.

Vaak voorkomend

• Koorts: vaak voorbijgaand en al verdwenen bij ernstige neurologische tekenen.
• Zwakte: generiek, vooral achterhand; slepende tenen, moeite met opstaan.

Occasioneel

• Veranderd bewustzijn: depressie, slaperigheid, hyperexciteerbaarheid, overgevoeligheid voor aanraking of geluid, schijnbare blindheid.
• Liggen: onvermogen om te staan. Kritieke toestand.

Ataxie (ernstige incoördinatie) is een cardinaal teken van westnijlvirus-encefalomyelitis.

NOODGEVAL: Plotselinge neurologische tekenen (struikelen, spiertrekkingen, niet kunnen staan) zijn een veterinaire spoed. Forceer een sterk atactisch of onrustig paard niet om te bewegen: risico voor paard en verzorgers.

Hoe dierenartsen diagnosticeren

Lichamelijk en neurologisch onderzoek, anamnese van muggenblootstelling en laboratoriumtests. Klinisch beeld lijkt op rabiës, EPM en oostelijke/westelijke equine encefalomyelitis (EEE/WEE): specifieke tests zijn essentieel.

• IgM-capture-ELISA (gouden standaard): IgM-antistoffen bij actieve of zeer recente infectie. IgM blijft niet lang; positief wijst op actieve infectie, niet alleen vaccinatie of oude blootstelling.
• Liquoranalyse (CSF): ruggenprik; typisch verhoogde eiwitten en mononucleaire pleiocytose.
• RT-PCR: viraal RNA. Vaak al negatief in bloed/liquor bij neurologische tekenen; betrouwbaar post mortem op hersenen of ruggenmerg.

De IgM-capture-ELISA is de gouden standaard om actieve westnijlinfectie te bevestigen.

Behandelopties

Geen specifiek antiviraal middel. Ondersteunende zorg: CZS-ontsteking en pijn verminderen, complicaties voorkomen terwijl het immuunsysteem het virus bestrijdt.

Eerstelijns ontstekingsremmers

• NSAID's: bv. Flunixin Meglumine tegen koorts, pijn en lichte tot matige ontsteking.
• Corticosteroïden: bv. Dexamethasone bij acute/ernstige gevallen om hersen- en ruggenmergoedeem snel te verminderen, strikt onder dierenartsbegeleiding.
• Dimethylsulfoxide (DMSO): verdund i.v.; ontstekingsremmend en vrije-radicalenvanger, vermindert cerebraal oedeem.

Verpleging

• Vochttherapie bij onvoldoende drinken.
• Harnas/sling in de kliniek voor steun.
• Veilige box: dik strooisel, gewatteerde wanden.
• Vaak omdraaien bij liggen om doorligwonden, longcongestie en spierschade te voorkomen.

Prognose

Voorzichtig bij klinische tekenen. Ongeveer 30–40% van de klinisch zieke paarden sterft of wordt geëuthanaseerd (neurologische schade of complicaties van lang liggen).

Na de acute fase: herstel vaak weken tot maanden. Velen herstellen volledig; tot 20–30% houdt restverschijnselen (lichte ataxie, zwakte, lokale spieratrofie). Sommigen zijn daardoor niet meer veilig te berijden of te werken.

Preventie

Vaccinatie

Meest effectieve maatregel. Meerdere vaccins beschikbaar; AAEP classificeert WNV als core-vaccin in Noord-Amerika.

• Basisentingen: twee doses met enkele weken ertussen.
• Boosters: jaarlijks in de lente vóór het muggenseizoen; halfjaarlijks in gebieden met muggen het hele jaar.

Muggenbeheersing

• Stilstaand water wegnemen: drinkbakken wekelijks legen en reinigen; plassen, goten, banden verwijderen.
• Larviciden (Bacillus thuringiensis israelensis) waar water niet kan worden afgevoerd.
• Stalling met gaas bij dageraad en schemering.
• Ventilatoren verstoren de zwakke muggenvlucht.
• Repellents met pyrethrinen/permethrinen; vliegendekens en -maskers.

Wanneer de dierenarts bellen

Direct contact bij:

• Plotseling struikelen, misstappen of ataxie
• Trekkingen rond snuit, gezicht of hals
• Onverklaarde achterhandzwakte of slepende tenen
• Gedragsverandering (extreme lethargie, depressie, overgevoeligheid)
• Onvermogen om op te staan

Niet afwachten. Vroege diagnose en agressieve ontstekingsremming geven de beste kansen.

Bronnen

• Reed, S. M., Bayly, W. M., & Sellon, D. C. (Eds.). Equine Internal Medicine. Saunders.
• Smith, B. P. (Ed.). Large Animal Internal Medicine. Mosby.
• American Association of Equine Practitioners (AAEP). Equine Vaccination Guidelines: West Nile Virus.

My highlights & notes

New note