Reptile Stomatitis

TL;DR. Stomatitis bij reptielen, of «mondrot», is een pijnlijke bacteriële of schimmelinfectie van de mondholte die typisch ontstaat wanneer slechte huisvesting, stress of kleine verwondingen de afweer verzwakken.

Een gezonde mondholte bij reptielen vraagt strikte aandacht voor omgevingsomstandigheden.

Wat is het?

Infectieuze stomatitis, ook mondrot genoemd, is een progressieve ontsteking en infectie van de mondholte bij reptielen. Het is een van de meest gediagnosticeerde aandoeningen bij gehouden slangen, hagedissen en schildpadden. In vroege stadia is het milde gingivitis; zonder behandeling kan het uitgroeien tot ernstige weefselvernietiging, diepe ulcera en infectie van de kaakbeenderen.

Zoogdieren hebben neutrofielen die dood weefsel vloeibaar maken en vloeibare pus vormen. Reptielen hebben heterofielen zonder die enzymen. Bij orale infectie ontstaat daarom een dik, droog, geel-wit, kaasachtig materiaal (caseus exsudaat).

Dit materiaal hoopt op, vangt bacteriën en verergert schade. De infectie is opportunistisch: pathogenen zijn vaak normale bewoners van mond of omgeving en maken pas ziek als lokale barrières of systemische immuniteit falen. Diepe uitbreiding kan osteomyelitis, septicemie of aspiratiepneumonie veroorzaken.

Oorzaken en risicofactoren

Zelden primair. Bijna altijd secundair aan omgevings-, fysieke of fysiologische stress.

• Suboptimale huisvesting: Reptielen zijn ectotherm. Te koud terrarium vertraagt immuniteit. Onjuiste luchtvochtigheid draagt ook bij.
• Fysiek trauma: Rostrale wrijving tegen glas, beten van levende prooi, scherpe inrichting.
• Voedingstekorten: Vooral hypovitaminose A, die het orale epitheel verzwakt.
• Pathogenen: Vooral Gram-negatieve bacteriën (Pseudomonas, Aeromonas, Klebsiella, Salmonella); schimmels en virussen (herpesvirussen) kunnen ook meespelen.

Geen raspredisposities; elke soort kan getroffen worden. Veeleisende soorten (groene leguanen, kameleons, koningspythons) worden vaak gediagnosticeerd door de moeilijkheid van perfecte huisvesting.

Signalen om op te letten

• Oraal caseus exsudaat (kardinaal): Dikke geel-witte kaasachtige propjes langs tandvlees of in de bek.
• Gingivale roodheid en zwelling (kardinaal): Rood, gezwollen of bloedend tandvlees; eventueel kleine ulcera.
• Anorexie (vaak): Weigeren te eten door pijn.
• Dysfagie (vaak): Moeilijk slikken of herhaaldelijk laten vallen van voedsel.
• Petechiën in de mond (vaak): Kleine rode stippen op slijmvlies.
• Hypersalivatie (vaak): Dikke, sliertige of bubbelende speeksel in de mondhoeken.
• Bek niet sluiten (soms): Door debris of ernstige zwelling.

Ophoping van geelachtig caseus exsudaat is een klassiek teken van mondrot.

Hoe dierenartsen het diagnosticeren

Zorgvuldig onderzoek met zacht speculum en tests:

• Cytologie van oraal exsudaat: Snelle onderscheid bacterieel/schimmel.
• Aërobe kweek en gevoeligheid: Essentieel bij resistenties.
• Schedelröntgen: Zoekt osteomyelitis.
• Biopsie en histopathologie van mucosa [GOLD]: Gouden standaard voor diepte, tumoren en virale/schimmelstructuren.

Schedelröntgen beoordeelt botuitbreiding van de infectie.

Behandelopties

Gecombineerde aanpak: lokale zorg, systemische medicatie en directe omgevingscorrectie.

Lokale zorg en debridement

Verwijderen van caseus debris, vaak onder sedatie, daarna topisch silver sulfadiazine.

Systemische antibiotica

• Ceftazidime: 3e-generatie cefalosporine, lange halfwaardetijd, vaak elke 72 u.
• Enrofloxacin: Krachtig fluorchinolon; injecties voorzichtig (lokale irritatie).

Nota injecties: vanwege renaal poortsysteem injecteren in de voorste lichaamselft.

Pijnstilling

NSAID zoals meloxicam voor comfort en herstel van eetlust.

Ondersteuning en omgeving

Temperatuur hoog in preferred optimal temperature zone (POTZ). Sondevoeding en vochttherapie bij langdurige anorexie.

Prognose

Van goed tot gereserveerd, afhankelijk van vroege herkenning, botbetrokkenheid en correctie van huisvesting. Vroeg: uitstekend. Osteomyelitis: gereserveerd, lange therapie, soms botchirurgie en gezichtsresten.

Preventie

• Perfecte huisvesting: digitale thermometers en hygrometers, thermische gradiënt, UVB.
• Veilig voeren: dode prooi, nooit levend.
• Hygiëne: dagelijkse schoonmaak en maandelijkse desinfectie.
• Snuittrauma vermijden: schuilplaatsen, ruimte, visuele barrières.
• Quarantaine nieuwkomers: 30–90 dagen.

Wanneer de dierenarts bellen

Niet wachten. Afspraak bij voedselweigering, overmatig speeksel of milde tandvleesroodheid.

Directe nood bij:

• Mondademhaling of hijgen (niet normaal warmtegapen)
• Zichtbare gele kaasachtige propjes aan de lippen
• Ernstige zwelling of asymmetrie van de kaak
• Extreme lethargie of onvermogen het hoofd te houden
• Bellen of afscheiding uit de neusgaten

Bronnen

• Mader's Reptile and Amphibian Medicine and Surgery, infectieziekten en mondholte, pp. 263-271.
• Current Therapy in Exotic Pet Practice, infectieuze stomatitis, pp. 185-192.

My highlights & notes

New note