Encephalitozoonosis

TL;DR. Encephalitozoönose is een veelvoorkomende parasitaire infectie bij konijnen die hersenen, nieren en ogen aantast en vaak scheve kop, achterhandzwakte of urineproblemen veroorzaakt.

Een scheve kop is het meest voorkomende en herkenbare teken van E. cuniculi-infectie bij konijnen.

Wat is het?

Encephalitozoönose wordt veroorzaakt door Encephalitozoon cuniculi (E. cuniculi). Genetisch is het een microsporidie (verwant aan schimmels), een intracellulaire parasiet die zich vermenigvuldigt en gastheercellen doet barsten.

Hij prefereert goed doorbloede organen: CZS, nieren en ogen. Vermenigvuldiging triggert chronische ontsteking; die ontsteking, meer dan de parasiet alleen, veroorzaakt het grootste deel van de schade en klinische tekenen.

Veel konijnen raken vroeg geïnfecteerd en blijven stille dragers. Stress, leeftijd of bijkomende ziekte kunnen de parasiet activeren en plotselinge neurologische of renale ziekte geven.

Oorzaken en risicofactoren

Inname of inademing van E. cuniculi-sporen. Geïnfecteerden scheiden sporen uit in urine. Overdracht via verzorging, besmet hooi/voer of stof met gedroogde urine. Na inname kiemen sporen in de darm, doorboren de wand en bereiken doelorganen via het bloed.

Verticale overdracht van moeder naar foetus: de parasiet kan de foetale lens binnendringen en later cataract en ernstige oogontsteking veroorzaken.

Risico's: multi-konijnen, slechte hygiëne, stress. Geen raspredispositie; elk huiskonijn kan ziek worden.

Signalen om op te letten

Kardinaal

• Scheve kop: permanente rotatie door vestibulaire ontsteking.

Vaak

• Nystagmus: onwillekeurige ritmische oogbewegingen.
• Ataxie: wankele, ongecoördineerde gang.
• Achterhandparese: zwakte of partiële parese van de achterpoten.
• Urine-incontinentie: lekkage, urinescalden, natte staart.

Soms

• Uveïtis: ernstige ontsteking in het oog, vaak facoclastisch na lenskapselruptuur.
• Cataract: lensvertroebeling, risico op blindheid.
• Insulten: abnormale hersenactiviteit.

Oogverschijnselen zoals cataract en uveïtis kunnen volgen op foetale infectie.

Hoe dierenartsen diagnosticeren

Diagnose is moeilijk omdat veel gezonde dieren antilichamen hebben.

• Serologie (ELISA/IFA): IgG en IgM. IgM stijgt bij actieve infectie; IgG blijft. Hoog IgM of titerstijging na 2–4 weken wijst op actieve infectie.
• PCR: DNA in urine of weefsel. Positief bevestigt aanwezigheid; negatief sluit niet uit (intermitterende uitscheiding).
• Biochemie: ureum en creatinine voor nierfunctie.
• Histopathologie [GOLD STANDARD]: granulomateuze laesies en sporen; praktisch alleen post mortem.

Serologie helpt antilichaamniveaus en actieve infectie te beoordelen.

Behandelopties

Eerstelijn

• Fenbendazole: benzimidazol-antiparasiticum, vaak 28 dagen. Stopt vermenigvuldiging; keert littekens niet om.
• Meloxicam: NSAID tegen vestibulaire/CZS-ontsteking en pijn.

Tweedelijn

• Midazolam: bij ernstig rollen of insulten.

Supportief

Assistentievoeding, vloeistoffen voor nieren, zachte bedding tegen drukplekken.

Prognose

Gereserveerd. Sommigen herstellen volledig; anderen houden scheve kop of milde parese met goede levenskwaliteit bij aangepaste huisvesting. Ernstige nierschade: vaak slecht, palliatief.

Preventie

Quarantaine en serologie van nieuwelingen; desinfectie (10% bleek of geschikte middelen na organisch afval); stress verminderen; geïnfecteerde of getroffen fokdieren uit de fok nemen.

Wanneer de dierenarts bellen

Elke verandering in gang, houding of toiletgedrag.

Spoed: plotselinge ernstige scheve kop; aanhoudend rollen; insulten; totaal verlies van achterhand; anorexie > 12 u.

Bronnen

Consensus exotische geneeskunde van lagomorfen; geen specifieke handboekcitaten in het dossier.

My highlights & notes

New note