Cushing's Disease

TL;DR. Cushing is een veelvoorkomende hormonale aandoening bij oudere dieren, vooral honden, door te veel cortisol. Kenmerken zijn meer drinken en plassen, haaruitval en een potbuik; gerichte tests en vaak levenslange behandeling zijn nodig.

Cushing ontstaat door een verstoorde communicatie tussen hypofyse en bijnieren.

Wat is het?

Hyperadrenocorticisme: chronische overproductie van cortisol door de bijnieren. Cortisol regelt bloedsuiker, stress, gewicht, afweer en huid/spier; te veel cortisol ontregelt deze systemen.

De hypofyse geeft ACTH af, de bijnieren reageren met cortisol; hoog cortisol remt ACTH. Bij Cushing is deze lus verbroken.

• PDH (~80-85%): hypofysetumor die ACTH produceert (meest voorkomend).
• ATH (~15-20%): autonome bijnier tumor.
• Iatrogeen: externe glucocorticoïden (oraal, topicaal, oor- of oogpreparaten).

"Pituitary-dependent hyperadrenocorticism (PDH) is the most common cause of spontaneous hyperadrenocorticism, accounting for approximately 80% to 85% of cases. A functional adrenocorticotropic hormone (ACTH)-secreting pituitary tumor is found at necropsy in approximately 85% of dogs with PDH."

"The disease is caused by a hyperfunctioning adrenal tumor (15%-20% of cases) or pituitary tumor (80%-85% of cases). Pituitarydependent hyperadrenocorticism (PDH) is caused by excessive production of adrenocorticotropic hormone (ACTH), usually from a pituitary microadenoma or macroadenoma."

Oorzaken en risicofactoren

Spontaan: hypo- of macroadenoom van de hypofyse, of adenoom/carcinoom van de bijnier. Iatrogeen: overmatige glucocorticoïden.

Meest bij volwassen tot oudere dieren. Rassen met vermoede predispositie: Boxer, Boston Terrier, Dachshund, Poodle, Scottish Terrier, German Shepherd Dog, Beagle, Labrador Retriever.

Zeldzaam bij katten; vaak met ernstige insulineresistente diabetes.

"Iatrogenic hyperadrenocorticism typically results from excessive administration of glucocorticoids to control allergic or immune-mediated disorders. It can also develop as a result of the administration of eye, ear, or skin medications containing glucocorticoids, especially in small dogs (weight < 10 kg) receiving them long term."

Signalen

Vaak

• Polydipsie en polyurie
• Polyfagie
• Potbuik, spierzwakte, hijgen
• Symmetrische endocriene alopecia van de romp, dunne huid

Soms

• Calcinosis cutis
• Neurologische tekenen door macrotumor
• Pulmonale trombo-embolie (spoed)

Potbuik en symmetrische haaruitval zijn klassieke tekenen bij de hond.

Hoe dierenartsen diagnosticeren

Basis: bloedbeeld, chemie (vaak hoge ALP en cholesterol), urine (vaak verdund; stille UWI mogelijk).

• UCCR: uitsluitende screening; verhoogd bevestigt niet.
• LDDS: gouden standaard.
• ACTH-stimulatietest: diagnose en monitoring.
• HDDS / endogeen ACTH / buikecho: PDH vs ATH.
• CT/MRI bij vermoeden van hypofyse-macrotumor.

"Plasma ACTH concentrations below the reference range, especially undetectable results, are consistent with ATH, and plasma ACTH concentrations in the upper half of the reference range or increased are consistent with PDH in cats."

Buikecho beoordeelt grootte en vorm van de bijnieren.

Behandelopties

Medicamenteuze eerstelijn

• Trilostane: meest gebruikte middel bij PDH en ATH; remt cortisolaanmaak; regelmatige controles nodig.

Tweede lijn

• Mitotane: vernietigt cortisolproducerende bijnierlagen; strenge monitoring (Addison-risico).

Alternatieven

• Ketoconazole: minder effectief; bij intolerantie voor andere middelen.
• Metyrapone: soms bij katten vóór chirurgie.

Chirurgie

• Adrenalectomie bij ATH kan curatief zijn maar is hoogrisico.

Prognose

Bij medicamenteus goed gecontroleerde PDH vaak goed; veel leven 2 tot 4 jaar en overlijden aan andere ouderdomsoorzaken. Ernstige complicaties, neurologische macrotumor of katten: voorzichtiger.

Preventie

Spontaan Cushing is niet te voorkomen. Iatrogeen wel: laagste effectieve steroïddosis, correct afbouwen, nooit zelf medicatie met restanten.

Wanneer de dierenarts bellen

Afspraak bij toenemend drinken/plassen, symmetrische haaruitval, potbuik of hevig hijgen.

Spoed: plotselinge ernstige ademnood, collaps, braken/diarree/anorexie onder trilostane of mitotane, insulten, rondlopen in cirkels, kopdrukken of plotselinge blindheid.

Voor specifieke rassen

Bij Boxer, Boston Terrier, Dachshund, Poodle, Scottish Terrier, German Shepherd Dog, Beagle, Labrador Retriever extra alert op vroege tekenen. Vanaf ongeveer zeven jaar seniorbloed- en urineonderzoek sterk aangeraden.

Bronnen

• Small Animal Internal Medicine, 5th Edition, pp. 858, 859, 866, 882.
• Small Animal Dermatology: A Color Atlas and Therapeutic Guide, p. 301.

My highlights & notes

New note