Lily Toxicity

TL;DR. Zambak yutmak kedilerde hızlı ve ağır böbrek yetmezliğine yol açan yıkıcı bir veteriner acilidir; spesifik panzehir olmadığı için derhal tedavi hayati önemdedir.

Gerçek zambaklarla en küçük temas bile kedilerde yaşamı tehdit eden böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Nedir?

Zambak zehirlenmesi, kedi Lilium (gerçek zambaklar) veya Hemerocallis (gün zambakları) cinsinden bir bitkinin herhangi bir parçasını yuttuğunda oluşan hızlı ve yıkıcı bir zehirlenmedir. Toksisite, hızla akut böbrek hasarına ilerleyen hızlı akut tübüler nekroz ile karakterizedir. Böbrekler kandan atık süzme, kan basıncını, elektrolitleri ve hidrasyonu düzenleme görevini üstlenir. Her nefronda filtrasyonu renal tübüller yapar.

Kedi zambak yuttuğunda tanımlanmamış suda çözünen bir toksin kana emilir ve böbreklere gider. Seçici olarak tübül epitel hücrelerini saldırır ve yok eder. Bu akut tübüler nekroz filtrasyon sisteminin çökmesine yol açar. Çalışan tübüller olmadan böbrekler atığı süzemez, idrarı yoğunlaştıramaz ve sıvı dengesini koruyamaz; sonuç ani ve ağır böbrek yetmezliğidir.

Kediler benzersiz şekilde savunmasızdır. Köpekler bu zambakları yerse hafif mide rahatsızlığı yaşayabilir; kedilerde felaket düzeyinde böbrek hasarı oluşur. Önde gelen bir veteriner yoğun bakım kaynağı not eder:

"Raporlarında kediler yutmadan sonraki 12 saat içinde kusma ve letarji, uygulamadan sonraki 24 saat içinde de kan biyokimyası ve idrar anormallikleri göstermiştir. Kedilerdeki türe özgü toksisitenin, toksinin diğer türlere göre farklı metabolize edilmesinden kaynaklandığı varsayılmaktadır."

Kedi karaciğeri zambak bileşiklerini farklı işler ve böbrek hücrelerini hedef alan son derece toksik bir yan ürün oluşturur. En küçük maruziyet bile ölümcül olabilir.

Nedenler ve risk faktörleri

Tek neden gerçek zambak veya gün zambaklarının yutulması ya da bunlarla temastır. Gerçek zambaklar (Lilium) Paskalya zambağı (Lilium longiflorum), kaplan zambağı (Lilium lancifolium), Asya hibritleri ve Stargazer'ı içerir. Gün zambakları Hemerocallis cinsindendir.

Bunları barış zambağı (Spathiphyllum) veya kala (Zantedeschia) gibi "sahte" zambaklardan ayırmak önemlidir. Sahte zambaklar çözünmeyen kalsiyum oksalat kristalleri içerir. Çiğneme ağız ve boğazda ağrılı tahriş, salya ve şişlik yapar ama böbrek yetmezliği yapmaz.

Gerçek zambak ve gün zambaklarında risk çok yüksektir çünkü toksin bitkinin her yerinde bulunur: taç yapraklar, yapraklar, saplar, kökler, polen ve vazodaki su.

Kedilerde toksisite eşiği son derece düşüktür. Kedinin bütün bir yaprak yemesine gerek yoktur. Vazodan geçmek, polenin tüyüne bulaşması ve kendini yalaması ölümcül doz olabilir. Zambaklı vazo suyunu içmek de son derece toksiktir.

Irk yatkınlığı yoktur. Her ev kedisi son derece duyarlıdır.

Dikkat edilecek belirtiler

Belirtiler 12 ila 48 saat içinde hızla ilerler. Maruziyetten şüpheleniyorsanız belirtileri beklemeyin.

• Kusma (yaygın, 12 saat içinde): genellikle ilk görünen belirti; mama, safra veya berrak sıvı.
• Letarji (yaygın, 12 saat içinde): zayıf, hareketsiz, halsiz; sıkça alışılmadık yerlere saklanır.
• Anoreksi (yaygın, 12 ila 24 saat): mama ve ödülleri reddeder.
• Dehidratasyon (yaygın, 24 saat içinde): böbrekler suyu tutamaz; kuru diş etleri, azalmış deri elastikiyeti.
• İdrar anormallikleri (yaygın, 24 ila 48 saat): önce poliüri, ağır akut böbrek hasarında sonra oligüri veya anüri.
• Kan biyokimyası anormallikleri (yaygın, 24 saat içinde): salya, üremik nefes, ağız ülserleri; ağır olgularda tremor veya nöbet.

Her zambak teması şüphesi acil durumdur. Belirtileri beklemeyin.

Letarji ve kusma, kedilerde zambak zehirlenmesinin en erken görünen belirtileridir.

Veteriner hekimler nasıl teşhis koyar

Teşhis maruziyet öyküsüne ve hızlı testlere büyük ölçüde dayanır. Şüphede tedavi, doğrulamadan önce önceliklidir. Testler böbrek hasarının şiddetini değerlendirir ve iyileşmeyi izler.

Böbrek ağrısı, dehidratasyon ve hipotermi için fizik muayene. İki temel test:

Kan biyokimyası

Sağlıklı böbreklerin süzdüğü atıkları ölçer: BUN ve kreatinin 24 saat içinde dramatik yükselir. Fosfor ve potasyum da izlenir; böbrek yetmezliğinde tehlikeli düzeylere çıkıp kalp aritmilerine yol açabilir.

İdrar tahlili

Yoğunlaştırma yeteneğini ve hücresel hasar kanıtını değerlendirir. Mikroskopta hasarlı tübüllerden dökülmüş ölü epitel silindirleri, glukoz veya protein ve anormal düşük idrar özgül ağırlığı aranır.

Zambaklardaki toksin renal tübülleri hedefler ve akut tübüler nekroza yol açar.

Tedavi seçenekleri

Tedavi agresif olmalı ve mümkün olduğunca çabuk başlamalıdır. Spesifik panzehir yoktur; destekleyici bakım iyileşmenin tek yoludur.

Bir veteriner yoğun bakım ders kitabı açıklar:

"Hasta uygun şekilde dekontamine edildikten sonra tedavi semptomatik ve destekleyici bakıma dayanmalıdır. Veteriner hekimlikte spesifik panzehiri olan çok az toksin vardır... Bu nedenle semptomatik destekleyici bakım zorunludur"

Dekontaminasyon

Yutma birkaç saat içinde olduysa: kusma indüksiyonu, ardından gastrointestinal kanaldaki kalan toksinleri bağlamak için aktif kömür. Tekrarlayan aktif kömür dozları önerilmez; genellikle tek doz yeterlidir.

Sıvı tedavisi

Temel, agresif intravenöz sıvı tedavisidir. IV kateter ve 48 ila 72 saat yüksek hızda steril salin veya dengeli elektrolit. Kan akımını sürdürerek böbrekleri korur, kalan nefronları destekler ve toksini tübül hücrelerine bağlanmadan önce yıkar. Yutmadan sonraki 18 saat içinde, önemli böbrek hasarı oluşmadan başlanırsa çok etkilidir.

İleri böbrek hasarı

Geç başvuru veya ağır hasarda böbrekler idrar üretmeyi bırakabilir. İdrar olmadan yüksek IV sıvı hızlıca sıvı yüklenmesine ve akciğer ödemine yol açar.

İlaçlar idrar üretimini yeniden başlatmayı deneyebilir. Bir iç hastalıkları kaynağı not eder:

"Furosemid ve dopaminin birlikte kullanımı, ağır nefrotoksisiteli deneysel köpeklerde oligüriden nonoligüriye geçiş sağlamıştır ve diğer tedaviler başarısız olduğunda denenebilir."

Ağır böbrek hasarlı kedilerde başarı değişkendir.

Ekstrakorporeal terapi ve diyaliz

İlaçlar idrar akışını geri getiremezse:

"Diyaliz, AIRF [akut intrinsik böbrek yetmezliği] olan köpek veya kedinin ileri üreminin metabolik sonuçlarından, özellikle oligüri veya anüride, kurtulmasının tek yolu olabilir."

Hemodiyaliz veya periton diyalizi toksinleri, fazla sıvıyı ve metabolik atığı süzar. Bu, tübüllere yenilenme zamanı kazandırır. Diyaliz özel ekipman gerektirir; genelde sevk veya üniversite hastanelerinde bulunur.

Prognoz

Prognoz büyük ölçüde tedavinin ne kadar hızlı başladığına bağlıdır.

• Mükemmel ila iyi: böbrek yetmezliği öncesi 18 saat içinde agresif IV sıvı; çoğu kedi kalıcı hasar olmadan tam iyileşir.
• Temkinli ila kötü: tedavi 18 ila 24 saatten sonra veya zaten akut böbrek hasarı; bazıları ömür boyu kronik böbrek hastalığı ile yaşar.
• Çok kötü ila gravé: oligüri veya anüri; zambak zehirlenmesi akut intrinsik böbrek yetmezliğinin özellikle ağır bir nedeni sayılır. Diyaliz olmadan anürik kediler hayatta kalmaz.

Önleme

Zambak zehirlenmesi tamamen önlenebilir. Tek yol kedinin gerçek zambaklarla hiç temas etmemesidir.

• Evde zambak yasağı: Paskalya, kaplan, Stargazer veya gün zambaklarını eve veya bahçeye getirmeyin. Bu çiçekleri içeren bir aranjman alırsanız hemen çıkarın ve güvenli bir dış çöp kutusuna atın.
• Başkalarını bilinçlendirin: aileye, arkadaşlara ve çiçekçilere gerçek zambakların kediler için çok toksik olduğunu söyleyin.
• Etiketleri kontrol edin: bitki alırken bilimsel adları (Lilium veya Hemerocallis) doğrulayın.

Ne zaman veterineri aramalısınız

Kediniz gerçek bir zambak veya gün zambağını çiğnedi, yaladı veya sadece yanında olduysa şüpheleniyorsanız veya biliyorsanız, hemen veterinerinizi veya acil kliniği arayın.

Kusma veya letarjiyi beklemeyin. O zamana kadar sıklıkla önemli ve potansiyel olarak geri dönüşsüz böbrek hasarı oluşmuştur. İlk saatlerdeki dekontaminasyon ve sıvı tedavisi kedinizin hayatını kurtarmada en önemli faktördür.

Kaynaklar

• Small Animal Critical Care Medicine, 2nd Edition, pp. 432, 438.
• Textbook of Veterinary Internal Medicine, 5th Edition, p. 703.

My highlights & notes

New note