Inclusion Body Disease

TL;DR. Choroba ciałek wtrętowych (IBD) to zaraźliwa, śmiertelna infekcja wirusowa u węży powodująca postępujące uszkodzenie neurologiczne, problemy z linieniem i przewlekłe zakażenia wtórne.

Stargazing, czyli nienaturalne unoszenie głowy ku górze, to klasyczny objaw neurologiczny IBD.

Co to jest?

Choroba ciałek wtrętowych (IBD) należy do najpoważniejszych chorób wirusowych węży w niewoli na świecie. Wywołuje ją czynnik typu retrowirusowego z arenawirusów gadzich. Atakuje wiele układów, ze szczególnym tropizmem do ośrodkowego układu nerwowego i odporności.

Po zakażeniu w komórkach gromadzą się nieprawidłowe białka. Te «ciałka wtrętowe» zaburzają funkcję komórkową. Z czasem następuje postępujący upadek neurologiczny i głęboka immunosupresja. Wiele zwierząt ginie z wtórnych zakażeń bakteryjnych (zapalenie płuc, ciężkie zakażenia skóry), a nie z samego wirusa.

Ze względu na szczególny metabolizm i odporność gadów klinika opiera się na medycynie herpetologicznej i ekstrapolacji. Dla opiekunów i hodowców IBD to poważne zagrożenie: wysoce zaraźliwa, u niektórych gatunków latami utajona i po objawach klinicznych niemal zawsze śmiertelna.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyną jest arenawirus gadzi. Szerzy się głównie przez kontakt bezpośredni, wspólne środowisko i z matki na potomstwo. Ważnym wektorem jest roztocz wężowy (Ophionyssus natricis), przenoszący wirus przy żerowaniu.

Najczęściej chorują Boidae (boa) i Pythonidae (pytony). Boa często są chronicznymi, bezobjawowymi nosicielami przez miesiące lub lata. Pytony zwykle szybko rozwijają ostre, ciężkie objawy po ekspozycji.

Objawy, na które warto uważać

Objawy zależą od gatunku i obejmują znaki neurologiczne, skórne i oddechowe.

• Objawy neurologiczne (częste): Cecha choroby. Stargazing (długie wpatrywanie w sufit), skręcanie głowy i szyi jak korkociąg, niemożność wyprostowania się z grzbietu, uogólnione porażenie.
• Dysekdyza / nieprawidłowe linienie (częste): Trudności z linieniem, zatrzymane spektakle lub niepełne, plamiste wylinki.
• Dermatitis (okazjonalne): Przewlekłe zakażenia skóry, scale rot lub rany nie gojące się przy osłabionej odporności.
• Choroba oddechowa (okazjonalna): Świsty, wyciek z nosa, oddychanie z otwartym pyskiem i nadmiar śluzu w pysku.

Utrata odruchu prostowania to krytyczny sygnał postępującego uszkodzenia neurologicznego.

Każda nieprawidłowość neurologiczna, jak stargazing lub utrata odruchu prostowania, to nagły stan weterynaryjny.

Jak weterynarze diagnostykują

Badanie zaczyna się od pełnej oceny i historii utrzymania oraz ekspozycji. Objawy mogą naśladować zatrucie pestycydami, stres cieplny lub bakteryjne zapalenie opon; potrzebne są testy definitywne.

Złoty standard to identyfikacja eozynofilowych wewnątrzcytoplazmatycznych ciałek wtrętowych. Biopsja lub aspiracja cienkoigłowa. Wiarygodne miejsca:

• Migdałki przełyku: Biopsja małoinwazyjna, często w lekkiej sedacji.
• Wątroba lub nerki: Biopsja chirurgiczna lub aspiracja pod USG.

Stosuje się też badania krwi (wtręty w leukocytach) i molekularne PCR, zwłaszcza u nosicieli bezobjawowych.

Opcje leczenia

Brak specyficznych leków przeciwwirusowych i kuracji. Postępowanie jest wyłącznie wspomagające i paliatywne: komfort i leczenie powikłań wtórnych.

Przy wtórnym zakażeniu bakteryjnym można podać antybiotyki o szerokim spektrum. Z powodu immunosupresji sukces długoterminowy jest rzadki. Źródło dermatologii weterynaryjnej zauważa:

"Historically, Pseudomonas and Aeromonas are the most common bacterial isolates from reptiles. Occasionally, boa-type snakes can also develop a cellulitis at the site of infection, which causes tremendous swelling."

Ze względu na zaraźliwość i brak wyleczenia wsparcie zwykle nie jest zalecane w domach lub hodowlach wielogadowych. Izolacja jest kluczowa; eutanazja jest często najhumanitarniejszą i odpowiedzialną drogą, by zapobiec masowemu szerzeniu.

Rokowanie

Długoterminowe rokowanie jest poważne. Brak udokumentowanych wyzdrowień. Niektóre boa żyją długo jako nosiciele bezobjawowi; gdy pojawią się objawy neurologiczne, jakość życia spada szybko. Śmierć zwykle w tygodniach do miesięcy przez niewydolność OUN lub przytłaczające zakażenia wtórne.

Zapobieganie

Bez szczepionki i wyleczenia prewencja jest jedyną ochroną.

• Ścisła kwarantanna: Nowe gady 90–180 dni w osobnym pomieszczeniu; osobne narzędzia, miski i obsługa.
• Kontrola roztoczy: Rygorystyczne protokoły; roztocza to bardzo skuteczne wektory.
• Screening przed zakupem: Ujemne PCR na IBD przed wprowadzeniem zwierzęcia, zwłaszcza u gatunków wrażliwych jak pytony.
• Higiena: Mycie rąk i zmiana odzieży po kontaktach zewnętrznych lub wystawach.

Kiedy dzwonić do weterynarza

Natychmiast przy:

• Niemożności wyprostowania się z pozycji na grzbiecie
• Stargazing lub nienormalnych kątach głowy
• Niekontrolowanym skręcaniu, ruchach korkociągowych lub drżeniu
• Przewlekłej duszności (świsty, bąbelki przy nosie lub pysku)
• Ciężkich, nie gojących się zmianach skórnych lub powtarzających się błędach linienia

Dla konkretnych ras

Pyton królewski

Podczas gdy boa często cicho noszą wirusa, pytony królewskie są bardzo wrażliwe na IBD. Choroba postępuje szybko; objawy neurologiczne są ostre i ciężkie, często z szybkim spadkiem kondycji i wtórnymi zakażeniami oddechowymi. Przy hodowli pytonów królewskich skrajna ostrożność przy wprowadzaniu nowych boa lub pytonów.

Źródła

• Small-Animal Dermatology: A Color Atlas and Therapeutic Guide, pages 513, 520.

My highlights & notes

New note