Macrorhabdiosis

TL;DR. Macrorhabdiose is een chronische, vaak ernstige gistinfectie van de maag bij vogels, vooral parkieten, kanaries en valkparkieten, met progressief gewichtsverlies ondanks goede eetlust, regurgitatie en onverteerde zaden in de mest.

Macrorhabdus ornithogaster koloniseert de gastrische isthmus, de smalle overgang tussen proventriculus en ventriculus.

Wat is het?

Macrorhabdiose is een chronische, progressieve spijsverteringsinfectie door Macrorhabdus ornithogaster, een grote staafvormige gist. Lange tijd «megabacterie» genoemd vanwege de grootte. Nu erkend als gist; ook «Going Light Syndrome» door snelle gewichtsafname. Koloniseert de gastrische isthmus tussen kliermaag en spiermaag. Ontsteekt en verdikt de mucosa en verhoogt de maag-pH, zodat de vogel slecht verteert. Met een zeer hoog metabolisme wordt ondervoeding snel levensbedreigend.

Oorzaken en risicofactoren

Enige verwekker: Macrorhabdus ornithogaster. Overdracht fecaal-oraal en van ouders naar jongen bij voeren. Veel vogels zijn asymptomatische dragers. Klinische ziekte bij immuunonderdrukking: stress, voedingstekorten, co-infecties (bijv. PBFD, polyomavirus, Trichomonas), spenen of oudere leeftijd. Parkieten, kanaries en valkparkieten zijn zeer gevoelig.

Signalen om op te letten

• Gewichtsverlies (cardinaal): atrofie van de borstspier, scherpe kiel («going light»).
• Polyfagie (vaak) met aanhoudende vermagering.
• Regurgitatie (vaak)
• Opgezet verenkleed (vaak)
• Hele zaden in de mest (vaak)
• Lethargie (vaak)
• Melena (soms): zwarte, teerachtige mest bij maagbloeding.

Opgezet uiterlijk en lethargie zijn veelvoorkomende tekenen van gevorderde macrorhabdiose.

Hoe dierenartsen diagnosticeren

• Gramkleuring of verse mestpreparaten: grote Gram-positieve staven met ronde einden; uitscheiding intermitterend, negatief sluit niet uit.
• Feces-PCR [goud]: gevoeligste en meest specifieke test.
• Contrast-röntgen: verwijde proventriculus en «zandloper»-vernauwing op de overgang proventriculus-ventriculus.

Behandelopties

Eerste lijn: Amphotericin B

Oraal polyene antischimmelmiddel dat de maag bekleedt. Bij vogels oraal slecht geresorbeerd, dus lager nierisico. Typisch 10–30 dagen, tweemaal daags.

Tweede lijn: Nystatin

Als amfotericine ontbreekt of niet wordt verdragen. Minder effectief tegen Macrorhabdus.

Support

Warmte (~29 °C), zacht en goed verteerbaar voer, waterverzuring alleen op dierenartsadvies.

Prognose

Voorzichtig tot matig. Hoge recidiefkans. Bij vroege detectie herstellen veel vogels. Bij chronische maagschade kunnen maldigestie en blijvende magerte resteren.

Preventie

• Quarantaine 30–45 dagen en feces-PCR van nieuwkomers.
• Hygiëne van kooien, zitstokken en voerbakjes.
• Stress verlagen en soort-passend dieet.
• Niet fokken met positieve of klinisch herstelde vogels.

Wanneer de dierenarts bellen

Extreme zwakte, op de bodem zitten, niet kunnen zitten, actieve regurgitatie, melena, snel gewichtsverlies of dyspneu zijn spoedgevallen.

Voor specifieke soorten

Parkieten

Historisch «Going Light». Regelmatig in grammen wegen.

Kanaries

Vaak acute vorm: depressie, opgezet verenkleed en plotselinge dood.

Valkparkieten

Chronische regurgitatie en «zaadwerpen»; secundaire kropstase mogelijk.

Bronnen

Standaardconsensusrichtlijnen voor interne geneeskunde en aviaire geneeskunde.

My highlights & notes

New note