Aleutian Disease

TL;DR. Aleut hastalığı, gelinciklerde bağışıklık sisteminin aşırı tepki vererek hayati organlara zarar verdiği, ilerleyici ve tedavisi olmayan bir viral enfeksiyondur; kademeli zayıflık ve kilo kaybına yol açar.

Halsizlik ve sakin davranış, gelinciklerde Aleut hastalığının sık görülen erken belirtileridir.

Nedir?

Aleut hastalığı, gelinciklerde kronik, ilerleyici ve az görülen bir hastalıktır. Etken Carnivore amdoparvovirus 1 adlı oldukça bulaşıcı bir virüstür. Virüsün hücreleri doğrudan yok ettiği birçok viral enfeksiyondan farklı olarak Aleut hastalığı esas olarak immün kompleks aracılıdır. Yani hasarın büyük kısmını gelinciğin kendi bağışıklık yanıtı oluşturur.

Enfeksiyondan sonra bağışıklık sistemi büyük miktarda antikor üretir. Bu antikorlar nötralize edici değildir: virüsü öldürmez veya devre dışı bırakmaz. Bunun yerine viral partiküllere bağlanıp immün kompleksler denilen büyük kümeler oluşturur. Bunlar kanda dolaşır ve sonunda böbrekler, damarlar, dalak ve karaciğer gibi hayati organların dokularına yerleşir.

Yerleştikten sonra şiddetli, kronik yangı tetikler. Sonuç sistemik vaskülit (damar yangısı), glomerülonefrit (böbrek süzme birimlerinin yangı ve hasarı) ve birden fazla organda plazma hücrelerinin (bir akyuvar türü) yaygın infiltrasyonudur. Zamanla bu sürekli yangı ilerleyici organ yetmezliğine ve sağlığın kademeli bozulmasına yol açar.

Nedenler ve risk faktörleri

Etken Carnivore amdoparvovirus 1 olup Aleutian Disease Virus (ADV) veya Aleutian Mink Disease Virus (AMDV) olarak da anılır. Virüs önce minklerde tanımlanmış; "Aleutian" adlı bir tüy rengi varyantı çok duyarlı olduğu için hastalık bu adla anılmıştır. O zamandan beri evcil gelinciklerde tanınmış bir patojendir.

Bulaş, enfekte vücut sıvılarıyla (tükürük, idrar, dışkı, burun salgısı) doğrudan temasla kolay olur. Virüs çevrede çok dayanıklıdır; kafes, altlık, mama kapları ve el veya giysiler üzerinde uzun süre yaşayabilir. Bu nedenle dolaylı bulaş, özellikle çok gelincikli evlerde, barınaklarda ve üreticilerde önemli risktir.

Evcil gelinciklerde bilinen ırk veya renk mutasyonu yatkınlığı yoktur. Yaş, cinsiyet veya soy fark etmeksizin maruz kalan her gelincik enfekte olabilir. Sonuç değişkendir: bazıları hızlı ilerleyen hastalık geliştirir; bazıları yıllarca asemptomatik taşıyıcı kalıp dışarıda belirti göstermeden virüs saçar.

İzlenmesi gereken belirtiler

Sistemik yangısal bir durum olduğu için klinik belirtiler çok değişkendir ve insülinoma, adrenal hastalık veya lenfoma gibi diğer sık gelincik sorunlarını taklit edebilir. Belirtiler tipik olarak yavaş gelişir ve haftalar veya aylar içinde kötüleşir.

• Arka bacak parezisi (sık): Arka bacaklarda ilerleyici zayıflık en klasik belirtilerden biridir. Gelincik arka bacaklarını sürüyebilir, kalkmakta zorlanabilir veya kaygan zeminlerde kayabilir.
• Ataksi (sık): Koordine olmayan hareket, sallanma veya yürürken denge kaybı.
• Halsizlik (sık): Belirgin aktivite azalması, daha fazla uyku, oyun veya keşfe ilgi azalması.
• Kilo kaybı (sık): Kronik, ilerleyici erime ve kas kaybı; gelincik normal yiyor gibi görünse bile.
• Splenomegali (sık): Büyümüş dalak. Dışarıdan çoğu zaman görülmez; veteriner muayenede karında büyük, sert bir kitle hissedebilir.
• Melena (ara sıra): Üst sindirim yolunda kanamayı gösteren koyu, katranımsı, siyah dışkı; sıklıkla vaskülit veya ikincil mide ülserleri nedeniyle.

Arka bacak parezisi, yani arka bacak zayıflığı, klasik bir klinik belirtidir.

Veterinerler nasıl teşhis koyar

Belirtiler birçok başka kronik gelincik hastalığıyla örtüştüğü için teşhis zordur. Veteriner kapsamlı fizik muayene ve öyküyle başlar. Onay için özel laboratuvar testleri gerekir.

• Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) [ALTIN STANDART]: Kan, doku veya dışkıda virüsün genetik materyalini (DNA) saptar. Pozitif PCR aktif enfeksiyonu ve virüs varlığını doğrular.
• Histopatoloji [ALTIN STANDART]: Doku biyopsisi yapılırsa (sıklıkla karaciğer, böbrek veya dalak) patolog dokuyu mikroskop altında inceler. Sistemik vaskülit, glomerülonefrit ve organlarda yoğun plazma hücresi tabakaları kesin tanı verir.
• Counterimmunoelectrophoresis (CIEP): Virüse karşı antikorları saptayan duyarlı kan testi. Pozitif sonuç maruziyet ve güçlü antikor yanıtı gösterir; mutlaka o anda virüs saçıldığı anlamına gelmez ancak klinik olgularda tanıyı güçlü destekler.
• Serum protein elektroforezi: Kandaki protein türlerini ölçer. Aleut hastalıklı gelinciklerde nötralize etmeyen antikorların aşırı üretimi nedeniyle tipik olarak gammaglobulinlerde büyük, karakteristik bir tepe (hipergammaglobulinemi) görülür.

PCR, virüsün genetik materyalini saptamada altın standarttır.

Tedavi seçenekleri

Gelinciklerde Aleut hastalığı için şu an kür, spesifik antiviral tedavi veya aşı yoktur. Tedavi tamamen destekleyicidir: zararlı bağışıklık yanıtını azaltmak, ikincil komplikasyonları yönetmek ve konforu korumak.

Birinci basamak tedavi: Glucocorticoids

Sıklıkla bir glucocorticoids (kortikosteroid) kürü reçete edilir. Antiinflamatuar veya immün baskılayıcı dozlarda aşırı aktif bağışıklık sistemini yatıştırır. Antikor üretimini azaltarak yıkıcı immün kompleksleri azaltır ve böbrek, damar ve diğer organlardaki yangıyı yavaşlatır.

Destekleyici ve palyatif bakım

Steroid tedavisine ek olarak önlemler semptomlara göre uyarlanır:

• Sıvı tedavisi: Böbrekler ciddi hasarlıysa böbrek işlevini desteklemek ve dehidrasyonu önlemek için subkutan veya intravenöz sıvılar.
• Beslenme desteği: İlerleyici kilo ve kas kaybına karşı yüksek kalorili, kolay sindirilen sıvı diyetler.
• Mide koruyucular: Melena veya mide ülseri varsa mukozayı koruyan ve asidi azaltan ilaçlar.

Prognoz

Klinik belirti gösteren gelinciklerde uzun dönem prognoz çekinceli ile kötü arasındadır. Hastalık kronik, ilerleyici ve sonunda ölümcüldür. Arka bacak zayıflığı, şiddetli halsizlik ve kilo kaybı başladığında tedaviye rağmen genelde kötüleşmeye devam eder.

Zaman çizelgesi çok öngörülemez. Bazıları belirtiler başlamadan önce yıllarca asemptomatik taşıyıcı kalıp iyi yaşam kalitesi sürdürebilir. Aktif semptomlar ortaya çıkınca bakım tamamen palyatif hale gelir: mümkün olduğunca uzun süre ağrısız ve rahat.

Önleme

Aşı olmadığından ve virüs çevrede çok stabil olduğundan önleme tamamen sıkı biyogüvenlik ve tarama protokollerine dayanır.

• Karantina ve test: Eve, barınağa veya üreticiye gelen her yeni gelincik hemen karantinaya alınmalıdır. Mevcut hayvanlara yaklaşmadan önce PCR veya CIEP yapılmalıdır.
• Pozitif gelinciklerin izolasyonu: Pozitifse negatiflerden kalıcı olarak ayrılmalıdır. Virüs vücut sıvılarında saçıldığı ve el ile giysiye bulaşabildiği için enfekte gelincik elleçlendikten sonra eller yıkanmalı ve giysi değiştirilmelidir.
• Dezenfeksiyon: Kafes, kap, oyuncak ve yüzeyler için parvovirüslere etkili dezenfektanlar (seyreltilmiş çamaşır suyu veya özel veteriner dezenfektanları).

Veteriner ne zaman aranmalı

Maruziyet şüphesi veya davranış, hareketlilik ya da kiloda kademeli değişiklik varsa tanı taraması için randevu alın.

Aşağıdaki kırmızı bayrak belirtilerinden herhangi biri varsa hemen acil veteriner bakımı arayın:

• Ani çökme veya ayakta duramama ya da arka bacakları hiç kullanamama
• Koyu, siyah veya katranımsı dışkı (melena)
• Şiddetli halsizlik, yanıtsızlık veya 12 saatten uzun yeme-içme reddi
• Nefes güçlüğü veya hızlı, yüzeysel solunum

Kaynaklar

Bu profilin yapılandırılmış kaydında özel ders kitabı alıntısı olmadığı için klinik rehberlik ve hastalık tanımları, evcil gelinciklerde Carnivore amdoparvovirus 1 enfeksiyonlarına ilişkin standart veteriner iç hastalıkları uygulamaları ve egzotik evcil memeli tıp konsensüs kılavuzlarına dayanır.

My highlights & notes

New note