Zadławienie i niedrożność dróg oddechowych u ptaków: u ptaków nie stosuje się manewru Heimlicha

Szybka odpowiedź

U ptaków nie stosuje się manewru Heimlicha. Ptaki nie posiadają przepony, więc ucisk na brzuch nie spowoduje wypchnięcia powietrza z płuc. Z kolei ściskanie ciała ptaka uniemożliwia mu oddychanie, zamiast pomóc w usunięciu ciała obcego.

Ptak oddycha dzięki ruchom mostka i klatki piersiowej. Mocne chwycenie ptaka wokół klatki piersiowej doprowadzi do jego uduszenia w niecałą minutę, nawet przy całkowicie drożnych drogach oddechowych. To najważniejsza zasada, o której należy pamiętać przed dotknięciem ptaka, u którego podejrzewa się zadławienie.

Ręcznik i transporter przygotowane z wyprzedzeniem są cenniejsze niż jakakolwiek technika ratunkowa, którą można by zastosować na miejscu.

• Nigdy nie ściskaj, nie potrząsaj, nie uciskaj ani nie chwytaj ptaka mocno za tułów.
• Wejście do dróg oddechowych znajduje się u nasady języka, dlatego ciało obce uwięzione z przodu dzioba jest czasem widoczne i możliwe do usunięcia.
• Nigdy nie wkładaj palca na oślep do pyska (dzioba) ptaka.
• Nagła utrata głosu połączona z dusznością wskazuje na niedrożność głęboko w tchawicy i wymaga natychmiastowej pomocy weterynaryjnej, a no domowych zabiegów.
• Większość rzeczywistych niedrożności dróg oddechowych u ptaków usuwa się w znieczuleniu ogólnym za pomocą endoskopu. Szybkie dotarcie do kliniki to najważniejsza pomoc, jaką możesz okazać.

:::danger
Nie wykonuj uciskania brzucha, uciskania klatki piersiowej ani żadnych innych manewrów stosowanych przy zadławieniach u ssaków.

Ptaki nie mają przepony, a ich płuca nie rozszerzają się i nie kurczą. Powietrze jest tłoczone przez sztywne płuca za pomocą cienkościennych worków powietrznych, które wypełniają jamę brzuszną i wnikają do kości. Pompą napędzającą ten proces jest ruch mostka. Ściskanie ciała ptaka całkowicie uniemożliwia ten ruch. Właściciele niejednokrotnie doprowadzali do śmierci ptaków, u których wcale nie doszło do zadławienia, stosując u nich zasady pierwszej pomocy przeznaczone dla psów i kotów.
:::

Podejmij decyzję w 60 sekund

Dlaczego drogi oddechowe ptaka różnią się od dróg oddechowych psa

Wejście do tchawicy ptaka znajduje się w widocznym miejscu u nasady języka. Jest to szczelina zwana głośnią i w przeciwieństwie do ssaków nie posiada ona nagłośni, która zamykałaby się automatycznie podczas połykania. Ptak musi zamknąć ją aktywnie.

Mechanizm ten działa bez zarzutu, gdy ptak jest spokojny i przełyka normalnie. Zawodzi jednak w sytuacjach paniki, karmienia na siłę, osłabienia lub trzymania ptaka pod niewłaściwym kątem. Z tego powodu niemal każdy rzeczywisty przypadek aspiracji dotyczy ręcznie karmionego pisklęcia lub dorosłego ptaka, któremu podaje się leki.

Tchawica zachowuje drożność dzięki pełnym pierścieniom chrząstki i prowadzi w dół do krtani dolnej (syrinx), czyli ptasiego narządu głosowego, gdzie rozgałęzia się w kierunku płuc. Ziarno lub fragment ciała obcego, który przedostanie się przez głośnię, często uwięźnie właśnie w tym rozwidleniu. Pierwszym objawem jest wówczas zmiana lub całkowity zanik głosu ptaka.

Za płucami znajdują się worki powietrzne. Wypełniają one znaczną część jamy ciała, a nawet wnikają do niektórych kości, tworząc jednokierunkowy system przepływu powietrza. Zaaspirowany materiał może przedostać się znacznie głębiej niż u ssaków, a wdychany płyn może rozprzestrzenić infekcję na dużą powierzchnię.

Ptaki mają również bardzo słaby odruch kaszlowy. Pies w większości przypadków samodzielnie oczyszcza swoje drogi oddechowe, a właściciel nawet tego nie zauważa. Ptak zazwyczaj nie jest w stanie tego zrobić, dlatego niedrożność, która u innego gatunku ustąpiłaby samoistnie, tutaj staje się śmiertelnym zagrożeniem.

Co nie jest zadławieniem

Kilka normalnych lub niezwiązanych z drogami oddechowymi zachowań bywa błędnie branych za zadławienie, a traktowanie ich jako nagłego wypadku może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Regurgitacja (zwracanie pokarmu).

Papuga, która rytmicznie porusza głową i zwraca zawartość wola na Twoją dłoń lub na lusterko, wykazuje społeczne zachowanie związane z karmieniem partnera. Ptak pozostaje żywy, zachowuje równowagę i przez cały czas normalnie oddycha.

Zgrzytanie dziobem i ziewanie.

Zgrzytanie dziobem to objaw odprężenia i przygotowania do snu. Częste, szerokie ziewanie może wskazywać na problemy z górnymi drogami oddechowymi lub uszami i wymagać konsultacji weterynaryjnej, ale nie jest to nagła niedrożność.

Kichanie.

Sporadyczne suche kichanie służy oczyszczaniu dróg oddechowych z kurzu. Seryjne, wilgotne kichanie z wydzieliną świadczy o chorobie zatok, co jest zupełnie innym problemem wymagającym odpowiedniego leczenia.

Zatrucie oparami.

Nagłe zasłabnięcie ptaka w kuchni lub w jej pobliżu jest znacznie częściej wynikiem zatrucia oparami z przegrzanych naczyń z powłoką teflonową (nieprzywierającą) niż zadławienia. Żadne manipulacje w obrębie dzioba mu nie pomogą. Ptak potrzebuje natychmiast świeżego powietrza.

Wole u papużek falistych na diecie opartej wyłącznie na ziarnie.

Powiększona tarczyca może uciskać gardło, powodując zwracanie pokarmu oraz świszczący, ciężki oddech, który właściciele przez wiele tygodni opisują jako zadławienie. Jest to problem związany z niedoborem jodu w diecie i wymaga leczenia weterynaryjnego, a nie pierwszej pomocy.

Co naprawdę blokuje drogi oddechowe ptaka

Pokarm do karmienia ręcznego zaaspirowany przez pisklę.

Najczęstsza i najbardziej śmiertelna przyczyna. Zbyt rzadki pokarm, podawany zbyt szybko, podawany pisklęciu, które nie domaga się jedzenia, lub podawany ptakowi leżącemu na grzbiecie trafia bezpośrednio do głośni. Pisklęta, które przeżyją sam moment zachłyśnięcia, często umierają kilka dni później na zachłystowe zapalenie płuc.

Leki lub woda podawane strzykawką do dzioba.

Ten sam mechanizm u dorosłych osobników. Właśnie dlatego wmuszanie płynów walczącemu ptakowi jest skrajnie niebezpieczne, a karmienie strzykawką powinno być przećwiczone pod okiem weterynarza przed podjęciem samodzielnych prób.

Ciała obce zebrane podczas przebywania poza klatką.

Koraliki, małe śrubki, zatyczki od kolczyków, kawałki plastiku, zszywki i fragmenty miękkiej gumy. Ptaki poznają świat za pomocą dzioba, a podłoga jest miejscem, gdzie najłatwiej o wypadek.

Fragmenty odgryzione z zabawek i wyposażenia klatki.

Odłamki drewna, postrzępiony miękki plastik i nitki z bawełnianych żerdzi sznurowych. Nitki stanowią również poważne ryzyko uduszenia lub owinięcia wokół palców (martwicy).

Nasiona, fragmenty łupin orzechów i pył z granulatu.

Rzadziej spotykane u spokojnych, dorosłych ptaków, niż sądzą właściciele, jednak wystraszony ptak z pełnym dziobem może nagle zaaspirować pokarm.

Proso, żwirek i podłoże.

Podłoża z kolb kukurydzy lub rozgniecionych łupin orzecha włoskiego stanowią szczególne zagrożenie dla młodych lub chorych ptaków, które skubią dno klatki.

Co zrobić w ciągu pierwszych dwóch minut

Najpierw zadzwoń do weterynarza specjalizującego się w leczeniu ptaków lub do kliniki całodobowej, włączając tryb głośnomówiący, podczas gdy wykonujesz inne czynności. Rzeczywista niedrożność wymaga interwencji chirurgicznej i znieczulenia, a nie domowych manewrów.

Zadbaj o ciszę w pomieszczeniu, uspokój inne ptaki i nie ganiaj pacjenta po klatce. Samo łapanie ptaka z dusznością może doprowadzić do jego śmierci z wysiłku.

Wszystko, czego potrzebujesz, to ręcznik, wyścielony transporter i wolna droga do kliniki. Nie ma domowego narzędzia, które mogłoby udrożnić drogi oddechowe ptaka.

Jeśli musisz złapać ptaka, użyj lekkiego ręcznika. Delikatnie złóż skrzydła wzdłuż ciała i podeprzyj głowę od tyłu kciukiem i palcem wskazującym pod dolną częścią dzioba. Cała kontrola nad ptakiem odbywa się w obrębie głowy i szyi. Nic nie może uciskać klatki piersiowej.

Podparcie głowy, skrzydła złożone, klatka piersiowa całkowicie swobodna. Szukaj tylko tego, co jest widoczne na pierwszy rzut oka, i nigdy nie sięgaj głębiej.

Nie popychaj niczego, czego nie widzisz w całości. Próba wyciągnięcia ciała obcego na oślep wepchnie je głębiej i uszkodzi delikatne tkanki z tyłu jamy dziobowej.

Jeśli pisklę właśnie zaaspirowało pokarm, natychmiast przerwij karmienie, skieruj jego głowę w dół, aby płyn wypłynął z dzioba, zamiast cofać się do dróg oddechowych, i oczyść otwory nosowe. Następnie natychmiast udaj się do lekarza, ponieważ ryzyko zapalenia płuc wymaga wdrożenia leczenia, nawet jeśli pisklę wydaje się czuć dobrze.

Transportuj ptaka w małym, przykrytym transporterze wyścielonym ręcznikiem papierowym, dbając o ciepło i spokój podczas jazdy. Nie otwieraj go co chwilę, aby sprawdzać stan pacjenta.

Poinformuj klinikę telefonicznie, że jedziesz z ptakiem z dusznością. Większość gabinetów weterynaryjnych przyjmie takiego pacjenta poza kolejnością i natychmiast umieści go w komorze tlenowej.

Czego nigdy nie robić

Nigdy, pod żadnym pozorem i nawet na chwilę, nie chwytaj ptaka mocno wokół klatki piersiowej ani brzucha.

Nie wykonuj uciśnięć brzucha (manewru Heimlicha), uderzeń w plecy ani uciśnięć klatki piersiowej.

Nie kołysz, nie potrząsaj ani nie trzymaj ptaka do góry nogami, wykonując gwałtowne ruchy. Krążące w internecie porady dotyczące „wytrzepywania” ciała obcego pochodzą z metod postępowania z drobiem i ptactwem wodnym; u małych papug mogą one spowodować ciężkie urazy głowy i szyi.

Nie wkładaj palca na oślep do jamy dziobowej ani gardła.

Nie wlewaj wody ani oleju do dzioba, aby „popchnąć” ciało obce. Doprowadzi to do kolejnej aspiracji płynu.

Nie próbuj przeprowadzać resuscytacji metodą usta-dziób. Ludzki oddech pod ciśnieniem wytwarzanym przez człowieka rozerwie delikatne worki powietrzne ptaka.

Nie czekaj, aby sprawdzić, czy sytuacja sama się uspokoi. Ptak, który po kilku minutach nadal walczy o oddech, nie poradzi sobie bez pomocy.

Zapobieganie sytuacjom prowadzącym do zadławienia

Kiedy szukać pomocy

Udaj się do weterynarza natychmiast, o każdej porze dnia i nocy, jeśli zauważysz: ciężki oddech lub oddychanie przez otwarty dziób, nagłą zmianę lub utratę głosu, klikanie lub świszczenie przy każdym wdechu, siny lub szary kolor dzioba i okolic oczu, bądź nagłe zasłabnięcie ptaka.

Udaj się do kliniki jeszcze tego samego dnia, jeśli ptak kaszlał, „bąbelkował” lub miał ślady pokarmu w otworach nosowych po karmieniu – nawet jeśli obecnie wygląda na zdrowego. Zachłystowe zapalenie płuc rozwija się z opóźnieniem, a nie w samym momencie zdarzenia.

Spokojny, symetryczny i cichy oddech bez poruszania ogonem to stan, do którego dążysz.

Przetransportuj ptaka w zamkniętym transporterze. Przygotuj informacje o gatunku, wieku, wadze (jeśli jest znana), dokładnym zachowaniu ptaka bezpośrednio przed wypadkiem, potencjalnym ciele obcym, a także zabierz ze sobą próbkę lub zdjęcie zabawki bądź pokarmu, który mógł wywołać duszność. Jeśli problem dotyczy pisklęcia, zabierz ze sobą pokarm oraz strzykawkę, której użyto do karmienia.