Verstikking en luchtwegobstructie bij vogels: de Heimlichgreep bestaat niet voor vogels

Snel antwoord

Er bestaat geen Heimlich-manoeuvre voor vogels. Vogels hebben geen middenrif, waardoor het onmogelijk is om lucht uit de longen te persen door op de buik te drukken. Het samenknijpen van het lichaam van een vogel zorgt er juist voor dat de ademhaling stopt, in plaats van dat er iets wordt vrijgemaakt.

Een vogel ademt door het bewegen van het borstbeen (de kiel) en de ribbenkast. Als u een vogel stevig rond de borst vasthoudt, stikt deze in minder dan een minuut, zelfs met een volledig vrije luchtweg. Dit is het allerbelangrijkste om te weten voordat u een vogel aanraakt waarvan u vermoedt dat deze stikt.

Een handdoek en een transportbox die vooraf klaarstaan, zijn meer waard dan welke handeling u op dat moment ook zou kunnen uitvoeren.

• Knijp, schud, druk of pak een vogel nooit stevig vast rond het lichaam.
• De opening van de luchtweg bevindt zich aan de basis van de tong, waardoor materiaal dat helemaal voorin de snavel zit soms zichtbaar en verwijderbaar is.
• Ga nooit blindelings met een vinger door de bek van een vogel.
• Een plotseling verlies van de stem in combinatie met een bemoeilijkte ademhaling wijst op een obstructie diep in de luchtpijp en vereist een dierenarts, geen eerste hulp.
• De meeste werkelijke luchtwegobstructies bij vogels worden onder narcose met een endoscoop verwijderd. Snel bij de dierenarts komen is de belangrijkste ingreep.

:::danger
Voer geen buikstoten, borstcompressies of andere verstikkingsmanoeuvres voor zoogdieren uit bij een vogel.

Vogels hebben geen middenrif en hun longen zetten niet uit en krimpen niet in. Lucht wordt door stijve longen gepompt door dunwandige luchtzakken die de buikholte vullen en tot in de botten reiken. De pompwerking ontstaat door de beweging van het borstbeen (sternum). Het samendrukken van het lichaam verhindert deze beweging volledig. Eigenaren hebben vogels die helemaal niet verstikt waren gedood door eerste hulp voor honden en katten op hen toe te passen.
:::

Beslis binnen 60 seconden

Waarom de luchtweg van een vogel niet op die van een hond lijkt

De opening van de luchtpijp van een vogel bevindt zich in het volle zicht aan de basis van de tong. Het is een spleet, de glottis genoemd, en in tegenstelling tot zoogdieren is er geen strottenklepje (epiglottis) dat deze tijdens het slikken afdekt. De vogel sluit deze opening in plaats daarvan actief.

Dit systeem werkt goed bij een vogel die rustig is en normaal slikt. Het faalt wanneer een vogel in paniek is, onder dwang wordt gevoerd, zwak is of in een verkeerde hoek ligt. Dit is de reden waarom bij vrijwel elk echt geval van aspiratie een kuiken wordt gevoerd of een volwassen vogel medicatie krijgt toegediend.

De luchtpijp zelf wordt opengehouden door volledige kraakbeenringen en loopt door naar de syrinx, het stemorgaan van de vogel, waar deze zich splitst naar de longen. Een zaadje of fragment dat de glottis passeert, komt vaak vast te zitten bij deze splitsing. Het eerste teken is dan ook vaak een vogel waarvan het fluiten verandert of volledig verdwijnt.

Achter de longen bevinden zich de luchtzakken. Deze vullen een groot deel van de lichaamsholte en lopen zelfs door tot in sommige botten. Zij zorgen ervoor dat het hele systeem werkt als een eenrichtingspomp in plaats van een blaasbalg. Ingeademd materiaal kan bij een vogel veel dieper doordringen dan bij welk zoogdier dan ook, en ingeademde vloeistof kan over een groot gebied infecties veroorzaken.

Vogels kunnen bovendien slecht hoesten. Een hond maakt zijn eigen luchtweg meestal zelf vrij zonder dat de eigenaar er iets van merkt. Een vogel kan dit over het algemeen niet, waardoor een obstructie die bij een andere diersoort vanzelf zou oplossen, hier blijft bestaan.

Wat geen verstikking is

Verschillende normale of niet-gerelateerde gedragingen worden ten onrechte aangezien voor verstikking. Deze behandelen als een spoedgeval kan juist schade toebrengen.

Regurgitatie (opgeven van voedsel).

Een papegaai of parkiet die ritmisch met zijn kop knikt en kropinhoud op uw hand of een spiegel braakt, vertoont sociaal voedingsgedrag. De vogel blijft alert, behoudt zijn evenwicht en ademt gedurende het hele proces normaal.

Snavelknarsen en gapen.

Knarsen is een teken van ontspanning en rust. Herhaaldelijk wijd gapen kan wijzen op een probleem met de bovenste luchtwegen of de oren dat een bezoek aan de dierenarts rechtvaardigt, maar het is geen obstructie.

Niezen.

Af en toe droog niezen dient om stof te verwijderen. Veelvuldig nat niezen met neusuitvloeiing wijst op een bijholteontsteking (sinusitis), wat een heel ander probleem is met een eigen verloop.

Blootstelling aan dampen.

Een vogel die plotseling in of nabij de keuken in elkaar zakt, is met veel grotere waarschijnlijkheid vergiftigd door dampen van oververhitte antiaanbakpannen (PTFE/teflon) dan dat hij stikt. Niets wat u aan de bek doet zal helpen. Frisse lucht is wat de vogel nodig heeft.

Kropgezwel (struma) bij grasparkieten op een puur zadendieet.

Een vergrote schildklier kan op de slokdarm en luchtpijp drukken, wat leidt tot regurgitatie en een piepende, bemoeilijkte ademhaling die eigenaren soms wekenlang omschrijven als verstikking. Dit is een jodiumtekort in de voeding en vereist een dierenarts, geen eerste hulp.

Wat de luchtweg van een vogel werkelijk blokkeert

Handvoeding ingeademd door een kuiken.

De meest voorkomende en meest dodelijke oorzaak. Voeding die te dun is, te snel wordt toegediend, wordt gegeven aan een kuiken dat niet om voer bedelt, of wordt gegeven terwijl het kuiken op de rug ligt, loopt rechtstreeks de glottis in. Kuikens die het moment zelf overleven, sterven vaak dagen later alsnog aan aspiratiepneumonie (longontsteking door verslikking).

Medicatie of water dat met een spuitje in de snavel wordt gespoten.

Hetzelfde mechanisme bij een volwassen vogel. Dit is waarom het dwingen van vloeistoffen bij een tegenstribbelende vogel gevaarlijk is, en waarom het voeren met een spuitje eerst door een dierenarts moet worden gedemonstreerd voordat u dit thuis probeert.

Vreemde voorwerpen die worden opgepikt tijdens het losvliegen.

Kralen, kleine schroefjes, achterkantjes van oorbellen, stukjes plastic, nietjes en stukjes zacht rubber. Vogels verkennen hun omgeving met hun snavel, en de vloer is de plek waar dit soort ongelukken gebeuren.

Afgeknaagde fragmenten van speelgoed en kooi-accessoires.

Splinterend hout, stukgebeten zacht plastic en draden van touwspeelgoed of touwzitstokken. Draden vormen bovendien een risico op verstrikking en het afknellen van tenen.

Zaden, fragmenten van notendoppen en pelletstof.

Dit komt bij een rustige, volwassen vogel minder vaak voor dan eigenaren denken, maar een vogel die schrikt met een volle snavel kan zich verslikken en materiaal inademen.

Trosgierst, maagkiezel en bodembedekking.

Losse bodembedekking van maïskolven (corbo) of walnootschalen vormt een specifiek risico voor jonge of zieke vogels die op de grond scharrelen.

Wat u moet doen in de eerste twee minuten

Bel eerst een vogelarts of spoedkliniek, op de luidspreker, terwijl u de rest voorbereidt. Een werkelijke obstructie is een chirurgisch probleem dat onder narcose moet worden opgelost, niet met een handgreep.

Houd de kamer rustig, voorkom paniek bij andere vogels en jaag de vogel niet op in de kooi. Het opjagen van een vogel met ademnood kan op zichzelf al fataal zijn.

Alles wat u nodig heeft is een handdoek, een transportbox met een zachte bodem en een vrije route naar de kliniek. Er is geen hulpmiddel voor thuis dat de luchtweg van een vogel vrijmaakt.

Als u de vogel moet vangen, gebruik dan een lichte handdoek. Vouw de vleugels voorzichtig tegen het lichaam en ondersteun de kop van achteren met uw duim en wijsvinger onder de ondersnavel. Uw hand fixeert de kop en nek; er mag absoluut geen druk op de borst worden uitgeoefend.

Kijk alleen in de bek als de vogel bij bewustzijn is en door iemand anders correct wordt vastgehouden. De glottis is zichtbaar aan de basis van de tong. Als er een zaadje, kraal of stukje schaal helemaal voorin zit en u het volledig kunt zien, verwijder het dan in één vloeiende beweging met uw vingertoppen of een stompe pincet.

Ondersteuning bij de kop, vleugels gevouwen, borstkas volledig vrij. Zoek alleen naar iets wat u al kunt zien en ga nooit dieper met uw instrumenten.

Duw nooit tegen iets wat u niet volledig kunt zien. Een blinde vingerbeweging duwt het materiaal alleen maar dieper weg en beschadigt het kwetsbare weefsel achter in de bek.

Als een kuiken zojuist voeding heeft geaspireerd, stop dan onmiddellijk met voeren, kantel de kop naar beneden zodat de vloeistof uit de snavel loopt in plaats van terug naar binnen, en veeg de neusgaten schoon. Vertrek daarna direct naar de dierenarts, want het risico op longontsteking moet worden behandelt, of het kuiken er nu hersteld uitziet of niet.

Transporteer de vogel in een kleine, afgedekte transportbox die is bekleed met keukenpapier. Houd de box warm en zorg voor een rustige rit. Open de box onderweg niet herhaaldelijk om te controleren.

Meld telefonisch aan de kliniek dat de vogel in ademnood verkeert. De meeste vogelklinieken zullen een vogel in deze toestand direct in een zuurstofkooi plaatsen, nog vóór de wachtkamer.

Wat u nooit mag doen

Houd een vogel om geen enkele reden, op geen enkel moment, zelfs niet heel even, vast rond de borst of de buik.

Voer geen buikstoten, slagen op de rug of borstcompressies uit.

Schud de vogel niet, slinger hem niet rond en houd hem niet ondersteboven om hem te schudden. Online adviezen om een vogel neerwaarts te slingeren zijn gebaseerd op het hanteren van pluimvee en watervogels; bij een kleine papegaaiachtige veroorzaakt dit ernstig hoofd- en nekletsel.

Ga nooit blindelings met een vinger door de bek of keel.

Giet geen water of olie in de snavel om iets "door te spoelen". Dit veroorzaakt direct een tweede aspiratie.

Probeer geen mond-op-snavelbeademing. Een menselijke ademteug met menselijke druk scheurt de luchtzakken van een vogel direct kapot.

Wacht niet af om te zien of het overgaat. Een vogel dat na een paar minuten nog steeds worstelt, lost dit niet zelf op.

Het voorkomen van situaties die dit veroorzaken

Wanneer u hulp moet inschakelen

Ga onmiddellijk, op elk uur van de dag of nacht, naar de dierenarts bij een bemoeilijkte ademhaling of ademen met open snavel, een plotselinge verandering of verlies van de stem, klikkende of piepende geluiden bij elke ademhaling, een blauwe of grijze verkleuring van de snavel en kop, of bij collaps (ineenzakken).

Ga nog dezelfde dag naar de dierenarts met een vogel die heeft gehoest, geprutteld of waarbij na het voeren handvoeding uit de neusgaten is gekomen, zelfs als de vogel er nu weer goed uitziet. Aspiratiepneumonie ontwikkelt zich namelijk pas na het incident en niet direct tijdens het moment zelf.

Een rustige, symmetrische en geruisloze ademhaling met een stille staart is de toestand die u weer probeert te bereiken.

Neem de vogel mee in de transportbox zonder deze onderweg te openen. Geef de dierenarts informatie over de diersoort, de leeftijd, het gewicht (indien bekend), wat de vogel precies deed in de minuten voorafgaand aan het incident, wat hij eventueel heeft ingeslikt, en neem een voorbeeld of foto mee van het betreffende speelgoed of voer. Als het om een kuiken gaat, neem dan ook de handvoeding en het gebruikte spuitje mee.