Eileg bij vogels: noodsignalen en eerste reactie

Kort antwoord

Eileg is wanneer een vogelmoeder een reeds gevormd ei niet kan leggen. Het is een van de weinige problemen bij vogels die een vogel binnen een dag fataal kunnen worden. Het komt het vaakst voor bij kleine huisdieren zoals valkparkieten, grasparkieten, dwergpapegaaien, kanaries en vinken.

Een vogelmoeder heeft geen partner nodig om eieren te leggen. Veel huisdieren die nog nooit een andere vogel hebben gezien, leggen eieren. Deze alleenstaande leggers zijn vaak het slachtoffer van eileg omdat hun dieet of lichaam hier niet op is voorbereid.

Een rustige blik bij daglicht op een vogelmoeder van buiten de kooi vertelt u meer dan wanneer u haar oppakt.

• Een vogelmoeder die perst, wijdbeens staat, met de staart pompt en op de bodem van de kooi zit, is een noodgeval, geen fase.
• Plotselinge zwakte of verlamming in een of beide poten is een klassiek teken van een vastzittend ei dat op zenuwen drukt.
• Warmte en luchtvochtigheid winnen tijd. Ze zijn ondersteunende zorg, geen remedie.
• Duw, knijp of trek nooit aan het ei en breng geen glijmiddel in de cloaca om een ei te verplaatsen.
• Een vogel die al enkele uren perst, heeft dezelfde dag nog een vogelarts nodig. Wachten tot de volgende dag is onveilig.

:::danger
Probeer het ei nooit zelf te verwijderen.

De eileider en de eierschaal zijn beide kwetsbaar. Knijpen in de buik of trekken aan een zichtbaar ei kan de schaal in de vogel breken, de eileiderwand scheuren of de cloaca naar buiten doen keren. Een vogelmoeder die een veterinaire ingreep had kunnen overleven, overleeft een poging thuis vaak niet. Scherpe schaaldelen die achterblijven veroorzaken buikvliesontsteking en een gescheurde eileider bloedt in een lichaamsholte die dit niet kan opvangen.
:::

Beslis binnen 60 seconden

Waarom een vogel vast komt te zitten

Een vogelmoeder vormt een ei in een enkele eileider aan de linkerkant van haar lichaam. De dooier komt vrij, wordt omhuld met wit, gewikkeld in membranen en voorzien van een schaal in de laatste fase voordat het door de cloaca naar buiten wordt geduwd.

Elk deel van dat proces is afhankelijk van calcium. De schaal is calciumcarbonaat en de gladde spieren die samentrekken om het ei uit te drijven hebben calcium in het bloed nodig. Een vogelmoeder met een tekort aan calcium maakt daarom een dunne of schaalloze schaal en mist de kracht om het te verplaatsen, wat de reden is dat deze twee problemen vaak samen voorkomen.

De meeste huisdieren eten een zaadmengsel. Zaden zijn arm aan calcium en bevatten bijna geen vitamine D3, dat het lichaam nodig heeft om calcium op te nemen. Een vogel die herhaaldelijk eieren legt op een zaaddieet, put haar eigen skelet uit en uiteindelijk is er niets meer over.

De andere veelvoorkomende oorzaken zijn mechanisch of spiergerelateerd. Een te groot of misvormd ei, een ei dat dwars zit, een vogel die voor het eerst legt en wiens eileider nooit is uitgerekt, een oudere of zwaardere vogel met een slappe buikspier, of een eerdere infectie van de eileider die littekens heeft achtergelaten.

Kou vertraagt alles. Het is geen koudbloedig probleem, maar een koude vogel leidt bloed weg van het lichaamsoppervlak, spiercontracties verzwakken en hetzelfde ei dat in een warme kamer wel gepasseerd zou zijn, blijft zitten.

Stress en verstoring spelen ook een rol. Een vogelmoeder die niet rustig kan worden, onderbreekt de legcyclus en een legsel dat onder constante verstoring wordt gelegd, loopt vaker slecht af.

Hoe normaal leggen eruitziet

De meeste kleine vogelmoeders leggen ongeveer om de dag een ei totdat het legsel compleet is.

Een dag of twee voor het eerste ei ziet ze er meestal breder uit in de onderbuik, produceert ze opvallend grotere uitwerpselen omdat ze ze ophoudt, brengt ze meer tijd door op de bodem van de kooi en versnippert ze papier of zoekt ze hoekjes op.

Het daadwerkelijke leggen van een ei gaat snel. Een vogelmoeder die normaal vordert, perst, rust, perst opnieuw en legt binnen enkele uren, om daarna weer terug te gaan naar de stok om te eten.

Een helder oog en glad, strak verenkleed zijn de basislijn. Opgezette veren en halfgesloten ogen bij een leggende vogel betekenen problemen.

De grens tussen normaal en vastzitten is gedrag, niet de tijd op een klok. Een vogelmoeder die alert is, op de stok zit, eet en in u geïnteresseerd is, is bezig met het proces. Een vogel op de kooibodem met opgezet verenkleed is dat niet.

Symptomen die directe actie vereisen

Zitten op de bodem van de kooi, opgezet, ogen half gesloten.

Vogels verbergen ziekte. Een vogelmoeder die is gestopt met op de stok zitten, heeft veel energie verbruikt om dat punt te bereiken, en dat is een laat symptoom in plaats van een vroeg teken.

Persen met een pompende staart en een brede, gespreide stand.

Herhaaldelijk, vruchteloos persen gedurende uren betekent dat het ei niet beweegt. Persen dat stopt zonder dat er een ei komt, is erger, niet beter.

Zwakte in de poten, verlamming of slepen met een poot.

De zenuwen naar de poten lopen dicht bij de plek waar een ei zit. Druk hierop veroorzaakt plotselinge zwakte bij een vogelmoeder die de dag ervoor nog in orde was. Baasjes melden dit vaak als een blessure.

Ademen met open snavel of een staart die wipt bij elke ademhaling.

De luchtzakken in de buik van een vogel maken deel uit van het ademhalingssysteem. Een groot ei drukt hier direct op, dus ademhalingsnood bij een leggende vogel is een teken van het ei, niet een aparte longinfectie.

Zwelling, blauwe plekken of weefsel dat uit de cloaca steekt.

Verzakking van de eileider of cloaca kan volgen op langdurig persen. Het is een noodgeval en mag thuis niet teruggeduwd worden.

Uitwerpselen stoppen.

Het ei zit tegen de cloaca. Als er helemaal niets meer doorkomt, is de obstructie compleet en is de tijd beperkt.

Waarom warmte en luchtvochtigheid belangrijk zijn

Warmte is het meest nuttige dat u kunt bieden voordat u naar de dierenarts gaat, en het werkt om echte medische redenen in plaats van enkel voor comfort.

Een vogel in nood verliest snel lichaamswarmte omdat ze een klein lichaam en een hoge stofwisseling heeft. Haar opwarmen herstelt de bloedtoevoer naar de eileider en zorgt ervoor dat de gladde spieren goed samentrekken. In milde gevallen legt een vogelmoeder in een warme, vochtige ruimte het ei uit zichzelf.

Aviaire dierenartsen gebruiken vaak een ziekenhuistemperatuur van rond de 29-32C voor een vogel in deze toestand. Bevestig de streefwaarde met uw dierenarts en verhoog de temperatuur geleidelijk in plaats van in één keer.

Luchtvochtigheid houdt de membranen rond de cloaca soepel en voorkomt dat de vogel uitdroogt in de warme lucht. Een hete douche aanzetten om de badkamer te stomen, of een ondiepe open waterbak in een overdekte reismand plaatsen die van buitenaf wordt verwarmd, werkt allebei.

De praktische opstelling is een kleine reismand of doos bekleed met keukenpapier, aan één kant verwarmd door een warmtemat of lamp buiten de container, met de andere kant onverwarmd zodat ze kan wegklimmen als het te warm wordt. Dek het deels af om de warmte en de rust binnen te houden.

Sluit een vogel nooit op in een verwarmde container zonder ontsnappingsmogelijkheid aan de hitte en zonder ventilatie. Oververhitting van een kleine vogel gaat snel en is ook fataal.

Wat te doen terwijl u de dierenarts regelt

Bel eerst een vogelarts, voordat u met iets anders begint. Alles hieronder is wat u doet tijdens het telefoongesprek en de reis, niet in plaats daarvan.

Verplaats haar naar een kleine warme, vochtige reismand zoals hierboven beschreven, met keukenpapier in plaats van losse bodembedekking die ze kan inademen.

Houd de kamer stil en het licht gedimd. Verwijder andere vogels, spiegels, nestkastjes en al het andere dat haar stimuleert.

Laat water beschikbaar op een plek waar ze bij kan zonder te klimmen. Als ze op de bodem zit, zet dan een ondiep schaaltje op de bodem.

Dwing geen water in haar snavel. Een zwakke vogel kan dit gemakkelijk inademen, en een ingeademde vloeistofdosis maakt van één noodgeval er twee.

Als een dierenarts eerder een calciumsupplement voor deze vogel heeft voorgeschreven, vraag dan aan de telefoon of u dit nu moet geven. Improviseer geen calciumdosis uit iets uit de kast.

Maak een korte video van het persen voordat u vertrekt. Het bespaart veel gokwerk in de spreekkamer en een vogel die bij aankomst gehanteerd en gestrest is, stopt vaak met het vertonen van het symptoom waarvoor u kwam.

Wat u nooit moet doen

Masseer, knijp of oefen geen druk uit op de buik. Dit is de handeling die eieren en eileiders doet scheuren.

Breng geen olie, glijmiddel, minerale olie of iets anders in de cloaca. Het bereikt het vastzittende deel niet en maakt een toch al glibberig operatieveld nog erger.

Trek niet aan een zichtbaar ei of aan uitstekend weefsel.

Gebruik geen menselijke oorspuit, pincet of wattenstaafje in de buurt van de cloaca.

Stop de vogel niet in een bad met water. Stoom en warme, vochtige lucht zijn wat u wilt, niet onderdompelen bij een vogel die al zwak is.

Geef geen overgebleven medicatie van een ander dier en dien nooit op eigen houtje calciuminjecties of calciumpoeder in de snavel toe. Calcium dat op de verkeerde manier wordt toegediend, kan zijn eigen noodgeval veroorzaken.

Besluit niet om tot de ochtend te wachten. Eileg verergert langs een curve, niet een rechte lijn, en de nachtelijke pauze is waar de meeste verliezen optreden.

De volgende voorkomen

Het probleem voor huisdieren is zelden één legsel. Het is chronisch leggen, waarbij een vogelmoeder keer op keer in een cyclus komt zonder seizoen om haar te stoppen, en elke ronde haalt meer calcium uit haar dan haar dieet toevoegt.

Een wekelijks gewicht op een gram-weegschaal is het meest nuttige dossier dat u kunt bijhouden voor een leggende vogelmoeder.

De hefbomen die het leggen echt verminderen zijn daglengte, voedselovervloed, nestmateriaal en vermeende partners. De dag verkorten tot ongeveer tien tot twaalf uur licht met een goede donkere nacht, nestkastjes en donkere afgesloten ruimtes verwijderen, versnipperbaar papier weghalen, zacht warm voedsel verminderen en het aaien van de rug en staart stoppen, dragen allemaal bij.

Verwijder geen eieren terwijl ze ze legt. Een vogelmoeder die eieren verliest, vervangt ze meestal, wat precies de cyclus is die u probeert te doorbreken. Een legsel laten liggen totdat ze de interesse verliest, beëindigt de ronde meestal sneller.

Dieet is de lange termijn. Een geformuleerde korrelbasis met groenten, in plaats van een zaadmengsel, pakt zowel calcium als vitamine D3 aan, en een vogel met voldoende reserves gaat veel beter om met een onverwacht legsel dan een vogel die op haar reserves draait.

Wanneer hulp zoeken

Ga dezelfde dag naar een vogelarts voor een vogelmoeder die perst zonder een ei te produceren, opgezet op de kooibodem zit, zwak is in de poten of ademt met een open snavel.

Ga onmiddellijk, buiten kantooruren indien nodig, bij uitstekend weefsel bij de cloaca, helemaal geen uitwerpselen, instorting, of een vogelmoeder die heeft geperst en plotseling stil en rustig is geworden.

Boek een routineafspraak voor elke vogelmoeder die herhaaldelijk legt, zelfs als ze gezond lijkt, omdat het behandelbare moment is voordat ze vastzit in plaats van daarna.

Het doel na de behandeling is een vogelmoeder die weer op de stok zit, eet en minder vaak in een cyclus zit dan voorheen.

Neem de legdata, het wekelijkse gewichtsdossier, het feitelijke dieet inclusief wat ze weigert, haar leeftijd, de soort, of ze eerder heeft gelegd en de video van haar persen mee. Een dierenarts moet haar wellicht in beeld brengen, calcium en vloeistoffen toedienen of in sommige gevallen het ei operatief verwijderen, en de voorgeschiedenis bepaalt hoe snel ze kunnen handelen.