Papağan Sosyalleşme Penceresi: Genç Bir Kuşun Erken Dönemde Karşılaşması Gerekenler

Hızlı yanıt

Yabancı bir nesneden uzaklaşmak yerine ona doğru yürüyen genç bir papağan, size pencerenin hâlâ açık olduğunu gösteriyordur.

Bir papağanın sosyalleşme penceresi aslında dost canlısı olmakla ilgili değildir. Evcilleşme hemen her yaşta sağlanabilir. Zamanla sınırlı olan şey, kuşun daha önce hiç görmediği şeyleri kabul etme istekliliğidir ve bu isteklilik kuş bağımsızlığa ulaştıkça daralır.

Genç bir papağan yeniliğe yaklaşır. Yetişkin bir papağan ise türlerin çoğunda bundan kaçınır. Kuşun önümüzdeki otuz ila altmış yıl boyunca tolere etmesini istediğiniz her şeyi, yaklaşma davranışı hâlâ kaçınma davranışına üstün gelirken öğretmek en kolay yoldur.

• Pencere sevgiyle değil, yenilik toleransıyla ilgilidir. Bir kuş sizi sevebilir ancak yine de bir havlu gördüğünde panikleyebilir.
• Genç bir kuş yuvadan uzakta keşif yapmaya başladığı tüylenme ve ilk uçuş döneminde açılır ve ilk yıl boyunca daralır.
• Dört ayrı müfredat önem taşır: insanlar, nesneler ve mekânlar, yiyecekler ve bakım amaçlı tutuş. Bir kuş birinde başarılı olup diğerlerinde başarısız olabilir.
• Türler belirgin şekilde farklılık gösterir. Jakolar ve birçok kakadu erken dönemde temkinli hale gelir. Ara papağanları, konürler ve sultan papağanları genellikle daha uzun süre cesur kalır.
• Buradaki hiçbir şey sonsuza dek kaybolmuş değildir. Pencere kapandıktan sonra aynı öğrenme çok daha uzun sürer ve yapılandırılmış bir duyarsızlaştırma planı gerektirir.

:::danger
Satıcı bağ kurma hakkında ne derse desin, kendiniz elle beslemek için henüz sütten kesilmemiş bir papağan asla satın almayın.

Henüz bağımsızlaşmamış bir yavruya mama yedirmek bir veterinerlik becerisidir. Deneyimsiz ellerde sık görülen iki sonuç şunlardır: mamanın hava yoluna girerek günler içinde öldürebilen zatürreye yol açtığı aspirasyon ve aşırı ısınmış mamanın kursak duvarını tahrip ettiği ve cerrahi onarım gerektirdiği kursak yanığı. Bunların hiçbiri kuşun ileriki huyunu iyileştirmez. Ziyaret etmenize izin veren bir yetiştiriciden alınan, düzgün şekilde sütten kesilmiş, iyi sosyalleşmiş bir yavru, bu risklerin hiçbiri olmadan çok daha iyi bir yol arkadaşı olur.
:::

60 saniyede karar verin

Pencere neden vardır

Yaban papağanları uzun yaşarlar ve yaşamlarını keşfederek sürdürürler. Yabancı bir meyveyi, ağacı veya sürü üyesini incelemeyen bir yavru, neyin yenilebilir olduğunu veya nerede besleneceğini öğrenemez.

Bu nedenle genç psittasinler yaklaşma eğilimindedir. Kuş olgunlaştıkça bu eğilim kaybolur, çünkü avcılarla dolu bir çevrede her yeni nesneyi deneyen yetişkin bir kuş üreyecek kadar hayatta kalamaz. Temkinli olmak daha iyi bir strateji haline gelir ve neofobi baskın çıkar.

Mekanizmanın tamamı budur. Elektrikli süpürgeden korkan yetişkin bir kuşta bozuk olan hiçbir şey yoktur. Tam olarak kendi türünün evrimleştiği şeyi yapıyordur. Pencere, sadece bu durum değişmeden önceki süredir.

Bundan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, erken yapılan maruz bırakma sonuçtan ziyade zaman açısından ucuzdur, geç yapılan maruz bırakma ise pahalıdır. İkincisi, en çok önem taşıyan maruz bırakmalar daha sonra kaçınamayacağınız şeylerdir: taşıma kafesleri, havlular, tartılar, tırnak bakımı, yabancılar, araba yolculukları ve veteriner muayenesi.

Dört müfredat

Sahipler sosyalleşmeyi tek bir şey olarak görür. Oysa bu en az dört farklı alandır ve bir kuş birinde mükemmelken diğerinde umutsuz olabilir.

İnsanlar.

Sadece siz değil. Yalnızca birincil sahibine sosyalleştirilmiş bir papağan evde bir sorun haline gelir: eşlere saldırır, çocukları ısırır, bir acil durumda konaklatılamaz veya tutulamaz. Evdeki her yetişkin kuş beslemeli, ikramlar sunmalı ve kısa tutuş seansları yapmalıdır.

Nesneler ve mekânlar.

Şapkalar, gözlükler, çantalar, şemsiyeler, karton kutular, saç kurutma makineleri, elektrikli süpürge, farklı odalar, araba. Genelleme yapamayan kuşlar, yeni bir palto giymiş tanıdık bir kişiye yabancı muamelesi yapacaktır.

Yiyecekler.

Tat ve doku tercihleri erken dönemde oluşur ve sertleşir. Mamasının yanında doğranmış sebzeler, pişmiş baklagiller ve pelet yem yiyen bir yavru, yetişkin olduğunda da bunları kabul edecektir. Yalnızca tohum karışımıyla büyütülen bir kuş, diğer her şeyi yıllarca reddedebilir ve bu ret, evcil papağanlarda görülen A vitamini eksikliği ile karaciğer yağlanması hastalığının büyük bir kısmının temelinde yatar.

Bakım amaçlı tutuş.

Ele ve tüneğe çıkmak, taşıma kafesine kendi isteğiyle girmek, tartıda durmak, ayaklarına ve kanatlarına dokunulmasına izin vermek ve havluyu kabul etmek. Bir acil durumun yönetilebilir olup olmadığını belirleyen beceriler bunlardır.

Taşıma kafesi, tartı ve havlu, kuş henüz bunları ilgi çekici bulacak kadar gençken maruz bırakma listesinde yer almalıdır.

Yaş yaş süreç

Kuluçkadan çıkıştan sütten/mamadan kesilmeye.

Bu dönem yetiştiriciye veya ebeveyn kuşlara aittir ve nasıl yönetildiği daha sonra ortaya çıkar. Kardeşleriyle ve ebeveyn temasıyla büyütülen yavrular, izole bir şekilde büyütülen tek yavrulara göre hüsranla ve diğer kuşlarla genellikle daha iyi başa çıkar.

Yetiştiriciye yavrunun halihazırda nelere maruz kaldığını sorun: farklı insanlar, farklı yiyecekler, bir taşıma kafesi, tartılmak. Cevap veremeyen bir yetiştirici bunları yapmamıştır.

Tüylenme ve ilk uçuş dönemi.

En önemli ve en sık heba edilen evre. Tüylenen bir yavru uçmayı kötü uçarak öğrenir: kısa sıçramalar, yanlış hesaplanmış inişler, yumuşak eşyalara çarpmalar. Buradan koordinasyon, mekânsal değerlendirme ve kendi vücuduna duyulan güven doğar.

Hiç uçmadan kanatları kesilen kuşlar, sert inişlere, göğüs ve omurga yaralanmalarına ve tüyleri yeniden çıktıktan sonra da devam eden genel bir korkaklığa daha yatkındır. Kanat kesmeyi düşünüyorsanız bile önce kuşun uçmayı öğrenmesine izin verin.

Tüylenme ve uçuş döneminde oda bir tehlike haline gelir. Pencereleri ve aynaları kapatın, klozet kapaklarını kapatın, açık suları kaldırın, tavan vantilatörlerini kapatın ve ocakları soğuk ve kapalı tutun.

Bağımsızlıktan yaklaşık altı aya kadar.

Ana çalışma dönemi. Kuş kendi kendine yemek yiyordur, keşfediyordur ve hâlâ yaklaşmaya eğilimlidir. Bu dönemde kısa, sık ve olumlu maruz bırakmalar en büyük faydayı sağlar.

Seansları kısa tutun ve kuş hâlâ ilgiliyken bitirin. Yeni bir nesneyle günde birkaç kez yapılan ikişer dakikalık seanslar, korkuyla biten uzun bir seanstan daha iyidir.

Altı ila on iki ay.

Yenilik toleransı düzensiz bir şekilde ve türlere bağlı olarak daralmaya başlar. Kuşun bir ay önce yanına gideceği şeylerde tereddüt ettiğini fark edeceksiniz.

Bu an, yeni şeyler tanıtmaktan ziyade pekiştirme anıdır. Önemli maruz bırakmaları tanıdık kalacak sıklıkta tekrarlayın: ayda bir kullanılan taşıma kafesi, haftada bir kullanılan tartı, nazikçe sarmak ve hemen serbest bırakmak için kullanılan havlu.

İlk yıldan sonra.

Öğrenme devam eder ancak yöntem değişir. Yeni şeyler artık kuşun tolere edebileceği bir mesafede, değer verdiği bir şeyle eşleştirilerek ve yalnızca kuş rahat olduğunda daha da yaklaştırılarak kademeli bir yaklaşım gerektirir. Bu bir maruz bırakma değil, eğitimdir.

Ergenlik, bunun üzerine hormonal davranışlar ekler ki bu ayrı bir sorundur ve başarısız bir sosyalleşme ile karıştırılmamalıdır.

Türlere göre değişenler

Tür eğilimleri gerçektir ve önceliklerinizi değiştirir. Her türde bireysel farklılıklar vardır, bu nedenle bunları bir kuraldan ziyade başlangıç beklentisi olarak kullanın.

Bağımsızlık yaşı da büyük ölçüde değişir. Bir muhabbet kuşu kendi kendine yemek yerken aynı yaştaki büyük bir ara papağanı hâlâ besleniyordur. Küçük bir papağanın takvimini büyük bir papağan için kullanmayın.

Yiyecekler sosyalleşmenin bir parçasıdır

Yiyecek neofobisi, sahiplerin bu sorunla en sık karşılaştığı ve önlemesi en kolay olan versiyonudur.

Yeni yiyecekleri yabani bir sürünün karşılaştığı şekilde sunun: tekrar tekrar, bir arada, baskı olmadan.

Yeni ürünü tanıdık yiyeceğin yerine koymak yerine onun yanına koyun. Kuşun önünde benzer bir şey yiyin. Aynı yiyeceği farklı şekillerde sunun, çünkü bir kuş parça havucu reddedip rendelenmiş halini kabul edebilir.

İlk tattan önce bir çok ret bekleyin. Kabul etmeye zorlamak için yiyeceği kesmek, az enerji rezervi olan küçük bir kuşta tehlikelidir ve kuşa yeniliğin açlık getirdiğini öğretir.

Yaygın tavsiyelerin hatalı yönleri

"Evcil kalsın diye sürekli elinizde tutun."

Sürekli el altında tutmak, yalnız kalmakla başa çıkamayan ve bırakıldığında çığlık atan bir kuş yaratır. Bağımsız oyun, yem arama ve kafeste sessiz zaman geçirme sosyalleşmenin zıddı değil, bir parçasıdır.

"En başından beri omzunuzda oturmasına izin verin."

Omuz, gagayı yüzünüzün yanına getirir ve kuşun beden dilini okuma yeteneğinizi ortadan kaldırır. Ayrıca aşağı inmek kuş için bir statü kaybı gibi hissettirir. Omuzdan önce eli ve tüneği öğretin.

"Mümkün olduğunca hızlı bir şekilde her şeye maruz bırakın."

Taşma (flooding), yani hayvanın kaçamayacağı maruz kalma, kalıcı korku yaratır. Kuş her zaman uzaklaşabilmelidir. İlerleme, kuşun yaklaşmayı tercih etmesiyle ölçülür.

"Alışırken onu yalnızca tek bir kişi eline almalıdır."

Bu durum tek kişilik kuşu yaratır. Alışma ile tek bakıcıya bağlanma farklı şeylerdir.

"Mağazada veya kuş kulübünde diğer kuşlarla sosyalleştirin."

Bilinmeyen kuşlarla karıştırmak sosyal bir fayda değil, bir hastalık maruziyetidir. Psittasin gaga ve tüy hastalığı, kuş bornavirüsü, polyomavirus ve chlamydia hepsi bu yolla bulaşır. İnsanlara ve nesnelere sosyalleşme, yabancı kuşlarla temas gerektirmez.

"Eğitimden kaçamasın diye kanatlarını kesin."

Uzaklaşamayan bir kuş sakin değildir, tuzağa düşmüştür. Bu koşullar altında gerçekleşen öğrenme genellenmez ve kuşun güvenine mal olur.

Pencere kapandığında

Taşıma kafesiyle hiç karşılaşmamış yetişkin bir kuşun daha fazla maruz bırakılmaya ihtiyacı yoktur. Bir plana ihtiyacı vardır.

Kuşun hâlâ yemek yediği ve normal şekilde hareket ettiği bir mesafede çalışın. Nesneyi orada tanıtın, en sevdiği yiyecekle eşleştirin ve tek bir seans içinde değil, seanslar boyunca daha yakına getirin. Kuş donup kalırsa, yemeyi bırakırsa veya uzaklaşırsa, zaten çok ileri gitmişsiniz demektir.

Daha önce kabul edilen bir şeyden aniden korkulması farklı bir sorundur ve önce sağlığa bakılmasını gerektirir. Ağrı, katarakt veya diğer göz hastalıklarından kaynaklanan zayıf görme ve nörolojik hastalıkların tümü kuşlarda yeni bir korku olarak ortaya çıkar ve ağrı çeken bir papağan bunu davranışları dışında her şekilde gizler.

Veterinerin veya davranış danışmanının isteyeceği bilgiler

Asla yapılmaması gerekenler

Korkuyu cezalandırmayın. Bağırarak konuşmak, gagaya hafifçe vurmak, kuşu elden düşürmek veya su püskürtmek, huzursuz bir kuşu uyarmadan ısıran savunmacı bir kuşa dönüştürür.

Bir ziyaretçinin kuşu tutabilmesi için etkileşime zorlamayın. Korkutucu tek bir tutuş aylarca süren emeği mahvedebilir ve genellikle ısırılanlar çocuklar olur.

Küçük bir papağanda yiyecek reddini çözmek için baskı kullanmayın. Kuşta kilo kaybı haftalarla değil, günlerle ölçülür.

Sessiz ve hareketsiz bir kuşun rahat bir kuş olduğunu varsaymayın. Donup kalma bir korku tepkisidir. Yeni şeyin varlığında normal şekilde hareket eden, yemek yiyen, tüylerini temizleyen ve ses çıkaran bir kuş arayın.

Ani davranış değişikliğini olası bir tıbbi sorun olarak değerlendirmeden önce bir eğitim sorunu olarak ele almayın.

Ne zaman yardım alınmalı

Pencerenin amacı: odada rahat olan, kendi kendine vakit geçiren ve sıradan ev hayatından korkmayan bir kuş.

Genç bir kuş yemeyi bırakırsa, kilo kaybederse, tüylerini kabartıp sessizce oturursa veya daha önce kabul ettiği şeylerden aniden korkmaya başlarsa vakit kaybetmeden bir kuş veteriner hekimi ile iletişime geçin. Davranış değişikliği, hastalığı gizleyen bir türde genellikle hastalığın ilk belirtisidir.

Isırma tırmanıyorsa, kuş tek bir kişinin görüş alanından çıktığında çığlık atıyorsa veya korku azalmak yerine giderek daha fazla nesneye yayılıyorsa uzman bir papağan davranış danışmanıyla iletişime geçin.

Kedi veya köpek tarafından ısırılan veya tırmalanan, düşen ve normal şekilde uçamayan veya tüneyemeyen ya da kırık bir kan tüyünden durmayan kanaması olan her kuş için aynı gün başvurun.