Metabole botziekte bij reptielen: vroege houdingssignalen en hoe je het voorkomt

Kort antwoord

Metabole botziekte (MBD) is een van de meest voorkomende, te voorkomen ziektes bij huisdier-reptielen. Wanneer een baasje een verbogen ledemaat of een zachte kaak opmerkt, is de ziekte vaak al vergevorderd.

De vroege symptomen zijn houdingsgerelateerd. Een reptiel dat anders begint te staan, klimmen en zijn kaak houdt, heeft meestal al wekenlang een calciumprobleem dat is begonnen bij de verlichting of het dieet.

De meeste vroege bevindingen komen voort uit het observeren van hoe het dier staat en beweegt, niet uit het hanteren ervan.

• MBD wordt meestal veroorzaakt door onvoldoende UVB, onvoldoende calcium in de voeding, of beide.
• De eerste symptomen zijn fijne trillingen, terughoudendheid om te klimmen en een veranderde houding.
• Een kaak die rubberachtig aanvoelt of gezwollen lijkt, betekent dat de ziekte al is gevestigd.
• Schade aan bot is slechts gedeeltelijk omkeerbaar, dus preventie is veel belangrijker dan de behandeling.
• Plotselinge trekkingen, zwakte of toevallen zijn een noodgeval.

:::danger
Trillingen, trekkingen van het hele lichaam, zwakte of een toeval bij een reptiel kunnen betekenen dat het calciumgehalte in het bloed tot een gevaarlijk niveau is gedaald.

Dit is een noodgeval voor dezelfde dag. Probeer dit niet thuis te corrigeren met supplementen. Een te laag calciumgehalte in het bloed beïnvloedt de werking van spieren en zenuwen, inclusief de spieren die nodig zijn om te ademen.
:::

Beslis binnen 60 seconden

Waarom calcium faalt: het mechanisme

Reptielen nemen calcium uit voeding alleen op als ze voldoende actieve vitamine D hebben. De meeste soorten kunnen niet genoeg vitamine D uit voedsel halen en maken het in plaats daarvan aan in hun huid met behulp van ultraviolet B-licht.

UVB-straling op de huid zet een precursor om in vitamine D3. De lever en daarna de nieren zetten dit om in de actieve hormoonvorm, wat de darmen vertelt om calcium op te nemen.

Verwijder de UVB en de keten breekt bij de eerste stap. Het reptiel kan calciumrijk voedsel eten en nog steeds heel weinig opnemen.

Het calciumgehalte in het bloed wordt fel verdedigd, omdat spieren en zenuwen zonder dit stoppen met werken. Wanneer de inname tekortschiet, geven de bijschildklieren hormonen af die calcium uit het skelet trekken.

Dat is de ziekte. De formele naam, nutritionele secundaire hyperparathyreoïdie, beschrijft precies dit: bot wordt afgebroken om het bloed voorzien te houden.

Naarmate mineralen het bot verlaten, legt het lichaam vezelig weefsel op die plek aan. Dit is waarom een aangetaste ledemaat of kaak er vaak dikker en bobbeliger uitziet in plaats van dunner.

Dieet draagt hier onafhankelijk aan bij. Insecten als voer bevatten veel meer fosfor dan calcium, en een teveel aan fosfor vermindert de beschikbaarheid van calcium. Een reptiel dat onbestoven insecten eet onder een goede lamp, kan nog steeds MBD ontwikkelen.

Temperatuur speelt ook een rol. Een ectotherm onder zijn gewenste temperatuurbereik verteert slecht en voert elk metabolisch proces langzaam uit, inclusief de processen die calcium verwerken.

Hoe een gezonde houding eruitziet

Observeer het dier in zijn verblijf, tijdens de normale actieve periode, zonder het aan te raken.

Houdt het lichaam van een gezond reptiel vrij van de ondergrond tijdens het lopen, waarbij de ledematen de romp ondersteunen in plaats van dat de buik sleept.

De ruggengraat volgt een rechte lijn van de nek tot de basis van de staart, zonder zijwaartse bocht, zonder bult en zonder scherpe knik in de staart.

De kaak is stevig en symmetrisch. De onderkaak sluit netjes aan op de bovenkaak en de mond is in rust volledig gesloten.

Grip is zelfverzekerd. Een klimmende soort moet in staat zijn zich vast te houden aan een tak en zichzelf op te tillen zonder te trillen.

Beweging is vloeiend. Er mag geen trilling zijn wanneer een ledemaat wordt opgetild en geen aarzeling voor het opstappen.

Voor schildpadden geldt dat het schild stevig en gelijkmatig gevormd is, zonder zachtheid onder het buikschild (plastron) of piramidevormige groei op de hoornplaten.

Een regelmatig bijgehouden dossier van het gewicht en een notitie van de installatiedatum van de lamp signaleren deze ziekte eerder dan welke enkele inspectie ook.

De vroege symptomen, in de volgorde waarin ze meestal verschijnen

Minder klimmen en meer tijd rustend op de bodem.

Vaak de eerste verandering. Verzwakt bot en spieren maken klimmen inspannend, dus het dier kiest er niet meer voor.

Fijne trilling in de tenen, voeten of voorpoten.

Let hierop wanneer het dier een poot optilt om een stap te zetten. Een lichte schok die er voorheen niet was, is significant.

Een bredere, vlakkere stand, met de ellebogen naar buiten en de buik dichter bij de grond.

Het dier spreidt zijn gewicht omdat het de romp niet meer normaal kan ondersteunen.

Terughoudendheid om gehanteerd te worden, of trekkingen bij het oppakken.

Verzwakt bot doet pijn. Een voorheen rustig reptiel dat bezwaar maakt tegen het optillen, verdient een inspectie van de houding in plaats van een gedragsplan.

Een kaak die gezwollen, korter of rubberachtig lijkt.

De onderkaak verliest vroeg mineralen omdat het dun bot is onder voortdurend gebruik. Het kan naar buiten buigen, zacht aanvoelen of niet volledig sluiten tegen de bovenkaak.

Verbogen of verdikte ledematen.

Lange botten buigen onder het lichaamsgewicht zodra het mineraalgehalte daalt.

Knikken in de ruggengraat of staart.

Een zichtbare hoek of golf langs de ruggengraat, of een scherpe bocht in de staart, duidt op aanzienlijk verlies.

Verstopping, persen of cloaca-prolaps.

Calcium is nodig voor samentrekking van gladde spieren. De darmmotiliteit lijdt daaronder.

Breuken door normale activiteit.

Een ledemaat die breekt door een korte sprong of een normale stap is een pathologische fractuur en is een late bevinding.

Vergelijk de twee kanten. Asymmetrie, verdikking en een verbogen omtrek zijn in profiel makkelijker te zien dan van bovenaf.

De routine die het voorkomt

Wat je nooit moet doen

Vertrouw niet op een lamp die nog brandt. UVB-afgifte neemt onzichtbaar af, en een verlopen lamp is een van de meest voorkomende oorzaken van MBD bij een dier dat verder goed wordt verzorgd.

Plaats geen UVB-lamp buiten een glazen of plastic barrière. Bijna geen enkele bruikbare golflengte komt erdoorheen.

Supplementeer niet zomaar op eigen initiatief om tekorten in te halen. Overmatige toevoeging van vitamine D3 veroorzaakt zelf een ernstige ziekte, en dosering is een beslissing van de dierenarts.

Voer geen onbestoven insecten als standaarddieet.

Ga er niet vanuit dat een reptiel met een goede eetlust in orde is. Eetlust blijft vaak lang bestaan bij MBD.

Hanteer een vermoedelijk geval niet meer dan nodig. Verzwakte botten breken gemakkelijk, ook tijdens het optillen.

Behandel een trilling niet thuis. Dat is een noodsignaal.

Een reptiel dat rechtop staat, gewillig klimt en een rechte ruggengraat houdt, is het resultaat dat juiste verlichting en dieet beschermen.

Wanneer hulp zoeken

Ga dezelfde dag nog naar een reptielendierenarts bij trillingen, trekkingen, zwakte, instorting, toevallen of een ledemaat die is gebroken tijdens normale activiteit.

Boek direct voor elke zwelling of zachtheid van de kaak, verbogen ledematen, een knik in de ruggengraat of staart, persen bij de ontlasting of weefsel dat uit de cloaca komt.

Boek binnen een week voor de vroege symptomen: minder klimmen, een bredere lage stand, een fijne trilling bij het stappen of nieuwe terughoudendheid om gehanteerd te worden.

Neem het merk en model van je UVB-lamp mee, de installatiedatum, de montageafstand, de gemeten temperaturen op de zonneplaats en koele plek, je supplementen- en voerschema, het gewichtsdossier en profielfoto's over tijd. De diagnose combineert meestal die geschiedenis met beeldvorming en bloedonderzoek, en de details over de verzorging bepalen het behandelplan.