Lichaamstaal bij reptielen: vertoon, verdediging en de houdingen die op ziekte wijzen

Snel antwoord

Kop omhoog, baard licht uitgezet, lichaam gedrukt tegen een warm oppervlak. Drie signalen tegelijk, en slechts één daarvan gaat over de stemming.

Reptielen hebben bijna geen gezichtsuitdrukking en, op enkele uitzonderingen na, geen stem. Wat ze in plaats daarvan hebben, is lichaamshouding, kleur en de plek waar ze gaan zitten ten opzichte van de warmte. Elke boodschap die een baasje moet weten, wordt via deze drie kanalen verzonden.

De meeste misverstanden ontstaan door het negeren van het derde kanaal. Een gapende bek op een zonneplek is een mechanisme om af te koelen. Dezelfde gaap aan de koele kant met de nek uitgestrekt is ademnood. Het gedrag is identiek, maar de betekenis is tegenovergesteld.

• Lees de positie voordat je naar de houding kijkt: waar het dier zit ten opzichte van de warmtebron bepaalt meestal wat de houding betekent.
• Zwaaien met de poot bij een baardagaam is een teken van vrede, geen vriendelijkheid.
• Een zwarte baard betekent dat het dier opgewonden is, en opwinding omvat dreiging, stress, kou en ademhalingsproblemen.
• Een slang met de nek in een S-bocht vertelt je dat hij zal toeslaan, en er komt geen verdere waarschuwing.
• Elk reptiel dat sterrenkijkt, zichzelf niet kan omdraaien of ademt met de ellebogen naar buiten, vertoont een ziektehouding en heeft een dierenarts nodig.

Beslis in 60 seconden

Waarom reptielen met hun lichaam praten

Het gezicht van een zoogdier heeft tientallen spieren voor uitdrukkingen. Dat van een reptiel niet. De kaak, de oogleden waar ze bestaan, en de tong zijn functionele structuren, geen signalerende structuren.

De meeste reptielen hebben ook geen strottenhoofd dat gevarieerde geluiden kan voortbrengen. Het sissen van een slang is een geforceerde uitademing. Het gegrom van een schildpad tijdens de paring is lucht die naar buiten wordt geduwd. Gekko's zijn de opvallende uitzondering, met een echt vocaal repertoire, waardoor het piepje van een luipaardgekko wel degelijk informatie bevat.

Dus verplaatsten de signalen zich. De lichaamsvorm kan drastisch veranderen: een hagedis kan zich zijdelings platdrukken om groter te lijken, een slang kan zich in een spiraal persen, een kameleon kan zijn lichaam zijwaarts draaien tot een dun blad. Kleur kan bij sommige soorten in minuten veranderen. En de keuze van het dier voor een positie, nabij warmte, in een schuilplaats, hoog of laag, in het open of achter beschutting, is op zichzelf een statement.

Daarbovenop komt thermoregulatie. Alles wat een reptiel doet, staat in dienst van het op de juiste temperatuur krijgen van het lichaam, en veel gedragingen bestaan om die reden als eerste en als communicatie als tweede. Daarom is het lezen van reptielengedrag zonder de temperaturen in het verblijf te kennen, gissen.

De vier kanalen

Houding. Platdrukken, opblazen, het lichaam van de grond tillen, de ledematen intrekken, de kop naar achteren trekken, oprollen.

Kleur. Donkerder worden om warmte te absorberen, donkerder worden bij stress, felle vertoonkleuren bij mannetjes in de paartijd, en de bleekheid van een dier dat gaat vervellen.

Positie. Waar in het temperatuurgradiënt, hoe blootgesteld, hoe hoog, en of het dier de plek zelf heeft gekozen of daar vastzit.

Beweging. Snelheid, richting, of het dier van je weg beweegt of naar je toe, en repetitieve bewegingen zoals het ijsberen langs een glazen wand.

Een betrouwbare interpretatie gebruikt ten minste drie van de vier. Een enkel signaal in isolatie is bijna altijd dubbelzinnig.

Hagedissen

Met de kop knikken is een soortspecifiek vertoon, het sterkst bij mannetjes. Een snelle, assertieve knik met het lichaam omhoog is territoriaal: dit is mijn plek. Een tragere, ondiepere knik is vaak een erkenning of een onderdanige reactie naar een dominanter dier. Knikken naar een spiegeling in het glas is het dier dat reageert op wat hij aanziet voor een rivaal.

Zwaaien met de poot, het langzame cirkelvormige optillen van één voorpoot bij baardagamen, is een vredesgebaar. Het zegt: ik ben geen bedreiging, en het komt het meest voor bij jongeren, vrouwtjes en elk dier dat net iets groters dan zichzelf heeft gezien. Baasjes interpreteren dit vaak als zwaaien naar hallo en vergroten de interactie, wat precies de verkeerde reactie is.

Baard opzetten en donkerder worden bij een baardagaam betekent opwinding, geen specifieke emotie. Het verschijnt bij territoriaal vertoon, angst, paringsgedrag, voor en tijdens het vervellen, bij dieren die te koud zijn en bij dieren die moeite hebben met ademhalen. Lees dit samen met de andere kanalen: een zwarte baard met een verhoogd lichaam en een gapende bek naar je toe is vertoon, terwijl een zwarte baard met gesloten ogen, een plat en niet-reagerend lichaam, dat niet is.

Het lichaam platdrukken verbreedt het profiel van het dier. Tegen een warmtelamp maximaliseert het het blootgestelde oppervlak en is het thermoregulatie. Tegenover een waargenomen dreiging laat het het dier groter lijken, en het gaat meestal gepaard met zijwaarts draaien.

Gapen is wat baasjes het vaakst fout hebben. Op een zonneplek, met een ontspannen lichaam, is het warmte afvoeren en volkomen normaal. Buiten de zonneplek, met de nek uitgerekt, de ellebogen van het lichaam geduwd en zichtbare inspanning, is het ademnood en urgent.

Met de staart zwiepen bij leguanen, varanen en andere grotere hagedissen is een echt defensief wapen en een duidelijke waarschuwing.

Keelzak uitzetten bij anolissen en leguanen is vertoon, gebruikt naar rivalen en naar alles wat de hagedis beoordeelt.

Kleur van de kameleon past niet bij de achtergrond. Het signaleert de toestand en reguleert de temperatuur. Donker en saai betekent koud of gestrest. Felle, contrastrijke patronen bij een mannetje zijn vertoon. Een drachtig vrouwtje van sommige soorten ontwikkelt een kenmerkende kleur die een mannetje vertelt haar met rust te laten, en baasjes merken die verandering vaak eerder op dan dat ze zien dat ze eieren draagt. Een kameleon die zich omdraait, naar de andere kant van de tak beweegt of overdag zijn ogen sluit, vertelt je iets, en dat laatste is eerder een teken van gezondheid dan van stemming.

Gekkostaarten bevatten veel informatie. Langzaam, bewust zwaaien van links naar rechts is focus, meestal bij het besluipen. Een snelle vibrerende ratel tegen de ondergrond is hoge opwinding, gezien bij de hofmakerij en verdediging. Een omhoogstaande, langzaam zwaaiende staart tijdens een ontmoeting met een andere gekko is een onderdanig signaal.

Hoogte, beschutting en een duidelijke route terug naar een schuilplaats veranderen gedrag meer dan alles wat je met je handen doet.

Slangen

Tongelen is onderzoek. De tong verzamelt geurdeeltjes en brengt ze naar het vomeronasaal orgaan. Een slang die gestaag naar je tongelt, verzamelt informatie, bereidt zich niet voor om te slaan, en het is het gedrag van een gesetteld dier.

De S-bocht moet je kennen. De nek in een S getrokken met de kop horizontaal en stil betekent dat de slang in een defensieve positie is gekomen en dat een aanval direct kan volgen. Hierna komt geen waarschuwing meer.

Sissen is een waarschuwing door uitademing. Staartvibratie tegen een droge ondergrond produceert een zoemend geluid en is een waarschuwing die door veel niet-giftige soorten wordt gebruikt, niet het bewijs van een ratelslang.

Zich oprollen tot een bal, de strakke spiraal van de koningspython met de kop in het midden begraven, is defensieve terugtrekking. Een koningspython die dit af en toe doet, is in orde. Een die wekenlang opgerold blijft, weigert te verkennen en voortdurend schuilt, staat onder aanhoudende stress of is ongezond.

Muskus afscheiden en ontlasten bij oppakken is een verdediging. Het betekent meestal dat het hanteren te vroeg begon of te lang duurde.

Periscopen, de kop en het voorlijf omhoog terwijl het dier scant, is zelfverzekerd verkennend gedrag en een goed teken bij een slang buiten zijn verblijf.

Sterrenkijken, de kop en nek gedraaid of omhoog gericht gehouden met een schijnbaar verlies van oriëntatie, is neurologisch en nooit normaal.

Schildpadden

Sissen bij het intrekken van de kop is geen agressie. Een schildpad die zijn kop in het schild trekt, moet lucht uit de longen verplaatsen om ruimte te maken, en die lucht ontsnapt hoorbaar. Baasjes interpreteren dit vaak als woede van een bang dier.

Gapen en uitvallen bij bijtschildpadden, weekschildpadden en sommige landschildpadden is echte, bewuste verdediging, en het is een soortspecifieke waarschuwing die serieus moet worden genomen.

Fladderen met de voorpoten door een mannelijke roodwangschildpad voor een andere schildpad is hofmakerij, geen gevecht.

Nek en ledematen uitstrekken tijdens het zonnen is normale thermoregulatie, waarbij het oppervlak naar de lamp wordt gespreid.

Rammen en bijten tussen schildpadden in een gedeelde bak is competitie, meestal om de zonneplek, en het is een huisvestingsprobleem in plaats van een karakterkwestie.

Een schildpad die stopt met zonnen is een van de meest betrouwbare vroege signalen dat er iets mis is, omdat zonnen een sterke drang is die aanhoudt bij kleine problemen.

Hetzelfde gedrag, twee betekenissen

De houdingen die op ziekte wijzen

Deze komen voor bij hagedissen, slangen en schildpadden, en ze zijn het onthouden waard.

Sterrenkijken en verlies van het vermogen om zichzelf om te draaien. Het dier houdt de kop onder een abnormale hoek of kan zich niet omdraaien als het op de rug wordt geplaatst. Beide zijn neurologische tekenen.

Ademen met de bek open buiten de warmte, met de ellebogen naar buiten. Een reptiel in ademnood zet zijn voorpoten schrap om de borstkas te fixeren en strekt de nek om de luchtweg recht te trekken. Bij slangen is het de kop omhoog met open bek en hoorbaar klikken.

Niet in staat om het lichaam van de bodem te tillen. Een gezonde hagedis loopt met de buik vrij van de grond. Een dier dat zichzelf voortsleept, of trilt bij pogingen tot tillen, wijst op stofwisselingsziekten van de botten of ernstige zwakte.

Aanhoudend verblijf aan de verkeerde kant van het temperatuurgradiënt. Een dier dat continu aan de koele kant zit en niet wil zonnen, is vaak te zwak om te thermoreguleren. Een dier dat permanent onder de lamp zit, kan proberen een gedragsmatige koorts op te wekken, wat een reptiel doet in plaats van de eigen temperatuur te verhogen tijdens een infectie.

Gesloten ogen tijdens de actieve periode. Bijna nooit normaal bij een overdag actief reptiel.

Verlies van spieren boven de ruggengraat en heupen, of een staart die dunner is geworden. Veranderingen in de lichaamsconditie zijn structureel en zichtbaar voordat het dier zich onwel gedraagt.

Elk van de bovenstaande in combinatie met een verandering in de ontlasting, eetlust of gewicht verplaatst de afspraak van deze week naar vandaag.

Wat de interpretatie verandert

Seizoen. Mannetjes in de paartijd zijn territorialer, sneller geneigd te vertonen en sneller geneigd te bijten. Veel soorten vertragen, schuilen en stoppen met eten naarmate ze een afkoelingsperiode naderen, en dat is normaal bij een gezond dier met een passende temperatuurcyclus.

Geslacht en reproductieve toestand. Een drachtig vrouwtje wordt onrustig, graaft, weigert voedsel en wordt vaak defensief. Dat interpreteren als plotselinge agressie in plaats van een vrouwtje dat een legplaats nodig heeft, is hoe gevallen van legnood beginnen.

Leeftijd. Jongeren tonen vaker onderdanigheid, schrikken sneller en hebben minder reserves, dus signalen van ziekte bij een jongere zijn urgenter.

Tijd sinds een maaltijd. Een verterend reptiel is bewust inactief en moet niet gehanteerd worden.

Vervellen. Het zicht is verminderd, vooral bij slangen waarbij het brilletje vertroebelt, dus een slang in de vervelling is defensief omdat hij niet kan zien, niet omdat zijn temperament is veranderd.

Herkomst van de soort. Een dier dat zijn leven in een hol doorbrengt, een dier dat in een boomkruin leeft en een dier dat op open rotsen leeft, hebben verschillende basisposities, en je soort vergelijken met een video van een andere levert zelfverzekerde onzin op.

De mythes waardoor reptielen gewond raken

Dat zwaaien met de poot betekent dat de hagedis je mag. Het is onderdanigheid. Het interpreteren als uitnodiging en het dier oppakken beloont angst met meer van wat het veroorzaakte.

Dat een zwarte baard betekent dat de draak boos is op jou persoonlijk. Het betekent opgewonden, en de lijst met oorzaken omvat te koud zijn en moeite hebben met ademhalen.

Dat gapen agressie is. Het merendeel van de tijd is het een thermostaat.

Dat een sissende schildpad aanvalt. Hij ademt uit om zijn kop in zijn schild te passen.

Dat kameleons van kleur veranderen om bij de achtergrond te passen. Ze veranderen van kleur om te communiceren en te thermoreguleren, daarom kan een kameleon op een groen blad zwart worden.

Dat een reptiel dat stil in het open ligt ontspannen is. Bij een prooidier is blootstelling zonder de mogelijkheid tot terugtrekking vaker zwakte dan tevredenheid.

Dat regelmatig hanteren een gestrest dier eraan zal laten wennen. Gewenning werkt wanneer sessies eindigen voordat het dier signalen geeft. Doorgaan door signalen heen produceert een dier dat heeft geleerd dat vertoon niet werkt, wat gevaarlijker is, niet minder.

Een gesetteld dier: lichaam vrij van het oppervlak getild, ogen open, gepositioneerd naar eigen keuze met een schuilplaats binnen bereik.

Wat je nooit moet doen

Ga niet voorbij een vertoon om te bewijzen dat het dier niets te vrezen heeft. Het vertoon is de onderhandeling, en het negeren ervan ontneemt het dier de reden om het de volgende keer te gebruiken.

Pak een gekko niet vast bij de staart, of fixeer er geen op een manier waar het uit moet worstelen. Staartverlies is een echt letsel met een lang herstel en blijvende cosmetische verandering.

Interpreteer gedrag niet zonder temperatuurmetingen. De helft van wat op persoonlijkheid lijkt, is thermoregulatie.

Huisvest geen twee dieren die veel vertonen waar ze elkaar kunnen zien, ook niet door glas of in een spiegeling. Constant vertoon is een chronische stressfactor met echte fysieke gevolgen.

Ga er niet van uit dat een tam dier niet kan bijten. De voerrespons is een reflex die wordt geactiveerd door geur en warmte, en staat los van het temperament.

Behandel een plotselinge temperamentverandering niet als gedrag. Pijn, ziekte, drachtigheid en slecht zicht tijdens de rui presenteren zich allemaal als een dier dat defensief is geworden.

Wanneer hulp inroepen

Neem dezelfde dag contact op met een reptielendierenarts bij sterrenkijken, onvermogen om zichzelf om te draaien, een scheve kop, ademen met open bek buiten de zonneplek, trillingen, of een hagedis die zijn lichaam niet van de grond kan tillen.

Boek binnen de week voor een aanhoudende verandering in houding of positie, een dier dat is gestopt met zonnen, een dier dat zonder duidelijke reden defensief is geworden, of een vrouwtje dat onrustig is en niet eet.

Maak video. Reptielengedrag is moeilijk accuraat te beschrijven en makkelijk te filmen, en een clip van het dier dat beweegt in zijn eigen verblijf is vaak het meest nuttige wat je meeneemt naar de afspraak.