Gebitsproblemen bij konijnen: de vroege signalen die baasjes missen

Snel antwoord

Tegen de tijd dat een konijn kwijlt of stopt met eten, zijn gebitsproblemen meestal al maanden aan de gang. De eerste signalen zijn onopvallend en bijna alle signalen zijn dingen die baasjes wel zien, maar vaak bagatelliseren: het hooi gaat er minder snel doorheen, het konijn kiest eerst de brokjes uit, de vacht onder de kin is licht vochtig, er zitten plakkerige keutels aan de achterkant, één oog tranen.

De reden waarom deze signalen ertoe doen, is dat de tanden van een konijn nooit stoppen met groeien. Slijtage moet in balans zijn met de groei, en slijtage ontstaat door de lange zijwaartse maalbeweging die alleen grof ruwvoer vereist. Een konijn dat minder hooi eet, slijt zijn tanden minder, wat de tanden in een slechtere conditie brengt, waardoor hooi eten lastiger wordt. Die vicieuze cirkel is de reden waarom vroege detectie het resultaat zo sterk beïnvloedt.

Tijdens een wekelijkse controle wordt gebitsproblematiek opgemerkt. U controleert de kin, de kaaklijn, de ogen, de vacht, de achterkant en het gewicht, u kijkt niet in de mond.

• U kunt de kiezen thuis niet zien. Concludeer niet dat de mond in orde is omdat de voortanden er normaal uitzien.
• Een afname in de hooi-inname is het vroegste meetbare signaal. Weeg het hooi indien nodig.
• Een vochtige kin, een vervilte vacht of keutels die aan de achterkant blijven plakken, zijn signalen van gebitsproblemen bij een konijn.
• Knip de overgroeide voortanden van een konijn nooit met een kniptang. Dit splijt de tand en veroorzaakt abcessen.
• Gewichtsverlies bij een konijn wordt verborgen door de vacht. Wekelijks wegen is de enige eerlijke maatstaf.

:::danger
Knip de snijtanden van een konijn nooit met een nagelknipper of een zijkniptang.

Snijtanden van konijnen zijn lang, gekromd en hol, met levend weefsel (pulp) binnenin. Het knippen ervan verbrijzelt de tand in de lengte, stelt het weefsel bloot en drijft infecties de tandkas en het omliggende bot in. Het resultaat is een pijnlijk abces op een van de moeilijkst te behandelen plekken in de diergeneeskunde, omdat konijnenpus dik is en niet afvloeit. Overgroeide snijtanden worden onder sedatie of narcose verkort met een tandartsboor, of de tanden worden getrokken. Als iemand aanbiedt om de tanden van uw konijn te knippen met een tang, wijs dit dan af.
:::

Beslis in 60 seconden

Waarom tanden bij konijnen problemen geven

De tanden van een konijn groeien gedurende het hele leven. Dat is normaal en werkt, zolang de slijtage overeenkomt met de groei.

De slijtage komt door het kauwen. Konijnen kauwen op gras en hooi met een brede zijwaartse beweging van de onderkaak, waarbij de kiezen over elkaar heen schuiven en de platte oppervlakken gelijkmatig afslijten. Die actie vereist lange, taaie, schurende vezels. Het kauwen op een brokje of een stuk groente gebruikt een veel kleinere verticale verpletterende beweging, en dit slijt de tanden veel minder.

Dus een konijn dat vooral brokjes eet, of de smakelijke stukjes uit een mueslimix pikt, maalt veel minder dan een konijn dat de hele dag hooi eet. De kronen worden langer. Omdat de bovenste en onderste rijen onder een lichte hoek samenkomen, is de verlenging niet gelijkmatig en vormen zich scherpe punten: aan de kant van de tong bij de onderste kiezen en aan de kant van de wang bij de bovenste kiezen.

Die haken snijden. Een konijn met een zweer aan de tong of wang stopt aan die kant met kauwen, stopt dan met hooi eten omdat hooi zwaar werk is, en maalt dan nog minder. De ziekte versnelt zichzelf.

De tweede helft van het probleem is onzichtbaar vanaf de binnenkant van de mond. Tanden die aan de bovenkant niet kunnen slijten, groeien ook aan de onderkant door, en de wortels groeien in het bot. Bovenste wortels duwen tegen de traanbuis die van het oog naar de neus loopt, waardoor deze verstopt raakt en een tranend oog ontstaat, en verder naar achteren duwen ze richting de oogkas. Onderste wortels produceren voelbare onregelmatige bultjes langs de onderkant van de kaak.

Dat wortelcomponent is de reden waarom een Dierenarts vaak beelden van de schedel wil in plaats van alleen in de mond kijken. Wat de wortels doen, bepaalt of het geval kan worden beheerd met incidenteel slijpen of dat het richting extracties en abcessen gaat.

Er is een derde factor die gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Konijnen nemen calcium op uit de darmen in verhouding tot wat ze eten in plaats van tot wat ze nodig hebben, en het bot dat de tanden verankert is afhankelijk van voldoende calcium en vitamine D. Een dieet met weinig calcium, of een konijn dat permanent binnen wordt gehouden zonder blootstelling aan natuurlijk licht, kan zwakker ondersteunend bot hebben. Dit is een reden waarom gras en goed hooi beter zijn dan een beperkt brokje-dieet.

Hoe een gezond konijn eruitziet

Een gezond konijn eet min of meer continu hooi. De hoop hooi verdwijnt zichtbaar, en hooi zou het overgrote deel moeten vormen van wat het consumeert.

De kin, wam en voorpoten zijn droog. Konijnen kwijlen niet.

De voortanden sluiten netjes op elkaar aan, waarbij de boventanden de ondertanden iets overlappen, zonder spleet en zonder zichtbare krul of zijwaartse afwijking.

De kaaklijn aan de onderkant voelt glad en symmetrisch aan.

Beide ogen zijn helder en droog, zonder vlekken langs het gezicht.

De vacht is glad en gelijkmatig verzorgd, inclusief de gebieden waar het konijn met zijn mond bij kan.

De achterkant is schoon. Stevige, ronde keutels verschijnen in grote hoeveelheden, en zachte blindedarmkeutels worden direct opgegeten en zelden gezien.

Het gewicht is week na week stabiel.

Verzorging is ook onderzoeken. Met een kam door de vacht gaan is het moment waarop u de klitten, de schilfers en de vochtige plekken vindt die terugwijzen naar de mond.

De vroege signalen, in de volgorde waarin ze meestal verschijnen

Hooi-inname daalt.

Dit is het eerste en nuttigste signaal, en het is het signaal dat de meeste baasjes missen omdat hooi wordt aangeboden in plaats van gemeten. Vul het ruifje met een bekende hoeveelheid en noteer hoe lang het meegaat. Een konijn dat het voorheen in twee dagen leeg had en er nu vier over doet, is veranderd.

Selectief eten.

Het konijn gaat voor de brokjes, het groenvoer en de zachte producten en laat het grove hooi liggen. Het baasje interpreteert dit als kieskeurigheid. Het is een konijn dat het voedsel vermijdt dat pijn doet.

Kauwgedrag verandert.

Kauwen aan één kant, eten half opgekauwd laten vallen, lang doen over een stuk groente, of eten benaderen en dan wegdraaien.

Een vochtige kin.

Kwijlen bij een konijn is altijd abnormaal. In het begin is het subtiel: licht vochtige vacht onder de kin, op de wam of aan de binnenkant van de voorpoten waar het konijn zijn gezicht heeft afgeveegd. Later wordt de vacht bevlekt en vervilt en wordt de huid eronder pijnlijk.

Keutels aan de achterkant.

Konijnen produceren 's nachts zachte, voedingsrijke keutels en eten deze direct vanaf de anus op. Een konijn met een pijnlijke mond, een zere tong of pijn bij het buigen om erbij te kunnen, stopt hiermee. Het resultaat is plakkerige klontjes aan de achterkant en rond de staart. Baasjes interpreteren dit vaak als diarree, wat het niet is, en als een dieetprobleem, wat het kan zijn, maar een konijn dat plotseling blindedarmkeutels laat liggen, verdient een gebitsonderzoek.

Vachtverzorging verslechtert.

Konijnen verzorgen zichzelf met hun tanden. Een konijn dat zichzelf niet kan verzorgen, ontwikkelt een schilferige vacht, klitten achter de schouders en bij de achterkant, en een opeenhoping van losse haren. Bij een langharig konijn gebeurt dit sneller en ziet het er dramatischer uit.

Een tranend oog.

Meestal aan één kant. De traanbuis loopt heel dicht langs de wortel van een boventand, en wortelverlenging vernauwt of blokkeert deze. Tranen lopen dan langs het gezicht in plaats van in de neus af te vloeien, waardoor een nat spoor en vlekken achterblijven. Het wordt vaak maandenlang behandeld als een oogprobleem.

Bultjes langs de kaak.

Ga met een vinger langs de onderkant van de onderkaak vanaf de kin naar achteren. Het hoort glad te zijn. Stevige, onregelmatige zwellingen betekenen wortelverlenging of, als ze zacht, warm of groeiend zijn, een abces.

Gewichtsverlies.

Langzaam en volledig verborgen door de vacht. Wekelijks wegen op een keukenweegschaal is de enige manier om het te zien. Tegen de tijd dat een konijn er dun uitziet, is er al veel spiermassa verdwenen.

Gedragsverandering.

Minder interactief, langer stilzitten, terughoudendheid om rond de kop aangeraakt te worden, en uiteindelijk een ineengedoken houding en luid tandenknarsen, wat bij konijnen pijn aangeeft in plaats van tevredenheid. Merk op dat het zachte knarsen van een ontspannen konijn een ander, zachter geluid is; de pijnversie is luid en continu.

Wat u wel en niet zelf thuis kunt onderzoeken

U kunt de snijtanden zien.

Til voorzichtig de bovenlip en onderlip op. U kijkt naar lengte, richting, symmetrie, beschadigingen en of de boventanden de ondertanden correct raken. Kijk achter de bovensnijtanden naar de kleine stifttanden.

U kunt de kiezen niet zien.

De mond van een konijn gaat maar een klein beetje open, de tong is groot en de kiezen zitten achter een lange ruimte (diastema). Zelfs met een otoscoop bij een wakker konijn ziet een Dierenarts slechts een deel van de rij kiezen en kan ernstige problemen missen. Een volledige beoordeling vereist meestal sedatie of narcose en vaak beelden van de schedel.

Deze asymmetrie is belangrijk omdat het de bron is van de meest voorkomende valse geruststelling bij konijnen. Voortanden die er perfect uitzien, zeggen vrijwel niets over de achterkant van de mond, en kiezen zijn de plek waar verworven gebitsproblemen meestal beginnen.

U kunt de kaak voelen.

Ga met uw vingertoppen langs beide kanten van de onderkaak en vergelijk ze. Asymmetrie is betekenisvol.

U kunt naar de ogen en het gezicht kijken.

Vergelijk beide kanten op nattigheid, vlekken, zwelling en of het ene oog er prominenter uitziet dan het andere.

U kunt wegen.

Elke week, dezelfde weegschaal, hetzelfde tijdstip, opgeschreven.

Een vacht die schilferig of vervilt is geraakt op plekken waar het konijn bij zou moeten kunnen, is een gebrek in de verzorging, en gebrek aan verzorging bij een konijn begint meestal in de mond.

Welke konijnen lopen een hoger risico

Dwerg- en hangoorrassen. Selectief fokken op een korte, ronde schedel comprimeert de ruimte die de tanden innemen, en aangeboren verkeerde stand van de snijtanden komt vaak voor bij dwergrassen. Hangoorkonijnen hebben ook een hoger risico op ooraandoeningen, en gebits- en oorproblemen treden vaak samen op.

Konijnen op een dieet van brokjes of muesli. Mueslimixen maken selectief eten mogelijk, waardoor het konijn de granen en melassestukjes eet en de vezels laat liggen, wat zowel een voedingskundig als een gebitsprobleem is.

Oudere konijnen. Verworven gebitsproblemen hopen zich in de loop der tijd op.

Konijnen met een voorgeschiedenis van trauma. Een konijn dat aan kooispijlen trekt of is gevallen, kan het groeieweefsel aan de basis van een snijtand beschadigen, waarna die tand zijn hele leven abnormaal groeit.

Huiskonijnen zonder buitenverblijf of natuurlijk licht. De bijdrage van calcium en vitamine D is kleiner dan de bijdrage van vezels, maar wel reëel.

Konijnen die al gediagnosticeerd zijn. Gebitsproblemen bij konijnen worden eerder beheerd dan genezen. Een konijn dat een gebitsbehandeling heeft gehad, zal er zeer waarschijnlijk meer nodig hebben, op een schema dat in de loop der tijd voorspelbaar wordt.

Preventie die echt werkt

Hooi en gras zouden het overgrote deel moeten vormen van wat een konijn eet, altijd beschikbaar, in een hoeveelheid die dagelijks grofweg de grootte van het konijn zelf heeft.

Bied verschillende soorten grashooi aan en wissel ze af, omdat een konijn dat hooi interessant vindt, er meer van eet. Leg hooi op plekken die het eten ervan tot een activiteit maken: in een ruif, in een kartonnen koker gestopt, verspreid in een hoek van de kattenbak.

Brokjes zijn een aanvulling, geen maaltijd. Voer een afgemeten hoeveelheid op gewicht, van een geëxtrudeerde brokje uit één stuk in plaats van een mueslimix, zodat het konijn niet kan selecteren.

Vers groenvoer dagelijks voegt variatie en vocht toe.

Gras dat veilig toegankelijk is, is beter dan al het andere als u het kunt bieden.

Hout om op te knagen en mineraalblokken zijn geen gebitsbehandeling. Ze produceren niet de zijwaartse maalbeweging die kiezen laat slijten, en een konijn dat op hout kauwt in plaats van op hooi, lost niets op.

Weeg wekelijks. Controleer wekelijks de kin, kaak, ogen, vacht en achterkant. Boek een gebitscontrole als onderdeel van het jaarlijkse gezondheidsonderzoek, en vaker voor een konijn met een verleden.

Wat u nooit moet doen

Snijtanden niet met een kniptang of snijder knippen.

Probeer niet om thuis tanden te vijlen of te trimmen.

Ga er niet vanuit dat normale voortanden een normale mond betekenen.

Voer geen muesli-achtige mixen.

Behandel een tranend oog niet eindeloos als een oogprobleem zonder gebitsbeoordeling.

Behandel plakkerige keutels aan de achterkant niet als diarree en verander het dieet niet zonder de mond te onderzoeken.

Wacht niet af als een konijn stopt met eten. Maagdarmstasis begint binnen enkele uren en is een eigen spoedgeval.

Geef geen pijnstillers die bedoeld zijn voor mensen of andere dieren.

Stel een aanbevolen gebitsbehandeling niet uit vanwege angst voor de narcose. Narcose bij konijnen is in een ervaren praktijk veel veiliger dan onbehandelde tandpijn, en een konijn met pijn stopt met eten, wat een groter risico is.

Accepteer knippen niet als een langetermijnplan van welke aanbieder dan ook.

Wanneer hulp zoeken

Ga dezelfde dag nog naar een Dierenarts voor een konijn dat is gestopt met eten, geen keutels produceert, ineengedoken zit, luid met de tanden knarst, of bij een bevuilde achterkant tijdens het vliegenseizoen.

Boek binnen enkele dagen een afspraak bij dalende hooi-inname, selectief eten, een vochtige kin, eten laten vallen, keutels die aan de achterkant blijven plakken, een tranend oog, een bult op de kaak, klitten die het konijn is gestopt weg te verzorgen, of gewichtsverlies over opeenvolgende wekelijkse controles.

Boek elk jaar een routine gebitsonderzoek voor elk konijn, en met het interval dat uw Dierenarts adviseert voor elk konijn dat al is gediagnosticeerd.

Het doel is een konijn dat zichzelf verzorgt, zijn eigen achterkant schoon houdt en elke dag een grote hoop hooi verwerkt.

Breng het gewichtsoverzicht mee, een schatting van de dagelijkse hooi-inname en hoe deze is veranderd, het exacte dieet inclusief merk brokjes en hoeveelheid, foto's van het gezicht en de kaak in de loop van de tijd, een foto van de keutels en de data van eerdere gebitsbehandelingen. Verwacht dat een konijn-ervaren Dierenarts een goed gebitsonderzoek onder sedatie en beelden van de schedel wil, omdat de tandwortels het plan bepalen en ze op geen enkele andere manier kunnen worden beoordeeld.