De plotseling angstige papegaai: fobisch gedrag, de medische oorzaken en het herstellen van vertrouwen

Snel antwoord

Een papegaai die vorige maand nog zelfverzekerd was en nu tekeergaat wanneer je de kooi nadert, weigert op je hand te stappen, of in paniek raakt bij een specifiek persoon of object, is niet 'lastig' geworden. Er is iets veranderd, en in een aanzienlijk aantal gevallen is die verandering medisch in plaats van emotioneel.

De instinctieve drang om door te zetten is wat een bange papegaai verandert in een permanent fobische vogel. Papegaaien leren angst in één gebeurtenis en leren het weer af over weken van kleine, vrijwillige stappen. Contact forceren om te bewijzen dat er niets te vrezen valt, doet precies het tegenovergestelde.

Een plotselinge gedragsverandering bij een papegaai is een symptoom. Behandel het als zodanig voordat je het als een trainingsprobleem behandelt.

• Laat de vogel onderzoeken door een Dierenarts voordat je aan gedragstherapie begint. Gezichtsverlies, pijn en zware metalen presenteren zich allemaal als plotselinge angst.
• Pak, handdoek of dwing een bange papegaai nooit om hem gerust te stellen.
• Werk op de afstand waarop de vogel nog kan eten. Die afstand is het gehele trainingsplan.
• Grijze roodstaartpapegaaien en kaketoes zijn bijzonder vatbaar voor duurzame, gegeneraliseerde angst.
• Geef de vogel zijn keuzevrijheid terug: hij komt uit de kooi, jij reikt er niet in.

Beslis in 60 seconden

Waarom het gebeurt

Een enkele gebeurtenis.

Angst aanleren gaat snel. Een geknipte vleugel, fixatie met een handdoek, een val van een zitstok, een kat voor het raam, de schaduw van een havik, een rookmelder, een vallende pan of een nageltrim die fout liep; elk kan een duurzame associatie installeren na één blootstelling. Wat papegaaien lastig maakt, is dat de associatie niet beperkt is: alles wat op dat moment aanwezig is, wordt erin betrokken. Dat is waarom een vogel die een slechte ervaring had met de Dierenarts, daarna bang kan zijn voor de handdoek, de reismand, de persoon die hem vasthield en de kamer waarin het gebeurde.

Een verandering die de vogel ziet en jij niet.

Neofobie is hoog bij verschillende papegaaiensoorten, vooral bij Grijze roodstaarten. Nieuwe meubels, een verplaatste kooi, een nieuw gordijn, een spiegel, een schilderij, een hoed, een bril, een afgeschoren baard, een uniform, een bezorgdoos in de hal. Vanuit het perspectief van een prooidier is een onverklaarbare verandering in de omgeving een reden om gealarmeerd te zijn.

Verlies van keuze.

Veel 'plotselinge' angsten zijn de opeenstapeling van gedwongen hantering. Een vogel die herhaaldelijk uit de kooi is gehaald terwijl hij dat niet wilde, leert dat de open kooideur het verlies van controle voorspelt, en begint bij de deur te weigeren.

Hormonen.

Vogels in broedconditie worden territoriaal over de kooi, over een nestplaats en over een gekozen persoon, en ze kunnen agressief of angstig worden naar iedereen anders. De omschakeling kan abrupt en seizoensgebonden zijn en wordt gestuurd door de daglengte, rijk voedsel, donkere holtes en fysiek contact langs de rug en staart.

Medische oorzaken.

Dit is het deel dat meestal ontbreekt in gedragsadviezen.

Het gezichtsvermogen is de belangrijkste factor. Staar en netvliesziekten ontwikkelen zich geleidelijk, maar het gedrag verandert plotseling wanneer een drempel wordt overschreden. Een vogel die afstanden niet kan inschatten, mist zitstokken, weigert op een bewegende hand te stappen, schrikt van geluiden die hij niet kan plaatsen en wordt terughoudend om te bewegen in gedimd licht.

Pijn is de tweede factor. Artritische heupen en voeten, bumblefoot, een oude breuk, een massa in de buik. Hantering die voorheen neutraal was, wordt iets om te vermijden, en de vogel bijt naar de hand die de pijn veroorzaakt.

Blootstelling aan zware metalen door zink in kooi-onderdelen of lood in huishoudelijke artikelen veroorzaakt angst, zwakte en wankelen, naast braken. Het komt vaak genoeg voor dat vogeldierenartsen er routinematig op controleren.

Systemische ziekte van welke aard dan ook verlaagt de tolerantie. Een papegaai die zich ziek voelt, wil met rust gelaten worden, en een prooisoort die zich kwetsbaar voelt, wordt defensief.

Hoe angst eruitziet bij een papegaai

Veren strak tegen het lichaam, weg leunen, één voet opgetild en ogen gefixeerd op de dreiging. Dit is het moment om de afstand te vergroten, niet om door te gaan.

Vroeg stadium.

Veren strak tegen het lichaam gestreken, de vogel leunt weg, gewicht verplaatst naar de verste voet, de kop draait om je met één oog in de gaten te houden, een pauze in het eten of poetsen, zich verplaatsen naar de verste kant van de kooi.

Gevestigd stadium.

Weigeren op de hand te stappen, achteruitgaan langs de zitstok, grommen bij soorten die grommen, uithalen naar de hand, gillen wanneer je nadert, naar het hoogste punt klimmen.

Ernstig stadium.

Tekeren, blind tegen de tralies vliegen, op de bodem van de kooi vallen, aan het dak hangen met de snavel, weigeren de kooi te verlaten, of weigeren erin te gaan.

Het ernstige uiteinde veroorzaakt fysiek letsel. Gebroken bloedpennen, gespleten borstbeen, beschadigde vleugeltips en hoofdtrauma komen allemaal voor tijdens paniekaanvallen, en een vogel die zichzelf heeft verwond terwijl hij bang was, heeft een tweede reden om de volgende keer bang te zijn.

Het herstelplan

Alles hieronder gaat ervan uit dat er eerst een veterinair onderzoek heeft plaatsgevonden, of is ingepland.

Stap één: stop al het gedwongen contact.

Niet in de kooi reiken, niet met een handdoek fixeren, niet optillen, niet de vogel achtervolgen in de kamer. Niet voor een week, niet tot de vogel verbetert, maar als vaste regel vanaf nu. Niets in dit plan werkt zolang de vogel nog overrompeld wordt.

Stap twee: vind de afstand waarop de vogel kan eten.

Ga op een afstand zitten waar de vogel doorgaat met eten, poetsen of spelen. Dat is je werkafstand, en dat kan aan de andere kant van de kamer zijn. Als de vogel stopt met wat hij aan het doen is en naar je kijkt, ben je te dichtbij. Dit is de belangrijkste meting in het hele proces.

Stap drie: laat je aanwezigheid iets uitmuntends voorspellen.

Gooi vanaf die afstand een favoriet voedingsmiddel of leg het neer, en trek je dan terug. Gebruik een deel van het dagelijkse rantsoen in plaats van traktaties toe te voegen, en gebruik wat de vogel het lekkerst vindt, niet wat jij denkt dat hij lekker zou moeten vinden. Herhaal dit een minuut of twee, meerdere keren per dag.

Stap vier: verklein de afstand in kleine stapjes.

Beweeg een handbreedte dichterbij alleen wanneer de vogel comfortabel heeft gegeten op de huidige afstand gedurende verschillende sessies. Als de vogel bevriest of stopt met eten, ben je te ver gegaan; ga terug naar waar hij wel werkte en blijf daar langer.

Stap vijf: bouw een gedeelde taal zonder contact.

Target-training geeft je een manier om de vogel te verplaatsen zonder hand. De vogel raakt met zijn snavel een stok aan, jij markeert het moment met een geluid, en beloont. Vanaf daar kun je de vogel vragen om langs een zitstok te bewegen, naar de deur te komen, een reismand in te gaan, allemaal zonder er ooit naar te reiken. Dit is de basis van coöperatieve Zorg en het herstelt het gevoel van de vogel dat hij controle heeft over wat er gebeurt.

Stap zes: laat de vogel zelf kiezen om eruit te komen.

Open de deur en loop weg. Zorg voor een aantrekkelijke plek buiten de kooi, een speelstandaard met voer en speelgoed. Een vogel die op eigen voorwaarden naar buiten komt, is een vogel die niet leert dat de deur vangst voorspelt.

Stap zeven: iedereen volgt dezelfde regels.

Eén gezinslid dat in de kooi reikt en de vogel grijpt, maakt weken werk in één middag ongedaan.

Een goed ingerichte ruimte die de vogel controleert, met foerageren, hoogte en beschutting, doet meer voor zelfvertrouwen dan welke hanteringsoefening dan ook.

Het probleem met de specifieke persoon

Wanneer een papegaai één persoon heeft uitgekozen, is het plan tegenintuïtief: die persoon stopt tijdelijk volledig met interactie.

Ze naderen de kooi niet, praten niet direct tegen de vogel, maken geen oogcontact en proberen vooral niet om hem te hanteren. Wat ze wel doen is langslopen op de werkafstand, een stukje van het favoriete voer in de bak of op de kooibodem laten vallen, en vertrekken zonder te kijken. Meerdere keren per dag, wekenlang.

De ervaring van de vogel met die persoon wordt: ze komen aan, er verschijnt iets goeds, er wordt niets geëist, ze vertrekken. Vanaf daar geldt dezelfde stapsgewijze benadering als hierboven, en de persoon voor wie men bang was, is vaak degene met wie de vogel uiteindelijk het makkelijkst werkt, omdat het proces langzamer en consistenter was.

Ondertussen moet degene die de vogel wel accepteert, voorkomen dat hij de enige verzorger wordt, en moet hij niet beschermend ingrijpen, omdat dat de splitsing versterkt.

Stormen, vuurwerk en nachtangsten

Plotselinge harde gebeurtenissen verdienen hun eigen voorbereiding, omdat een panikerende vogel in een kooi zichzelf verwondt.

Houd de routine gewoon. Doe de gordijnen dicht zodat flitsen verborgen zijn. Laat een normaal niveau van huishoudelijk geluid aan in plaats van stilte, wat elke knal verrassender maakt. Open de kooi niet tijdens de gebeurtenis: een bange papegaai die los in een kamer is met ramen, spiegels, ventilatoren en open deuren, loopt veel meer gevaar dan één in zijn kooi.

Nachtangsten zijn een apart fenomeen, het meest bekend bij valkparkieten maar ook gezien bij andere soorten. De vogel wordt wakker in totale duisternis, kan zich niet oriënteren en fladdert. Een dim nachtlampje in de kamer, zodat er genoeg verlichting is voor de vogel om te zien waar hij is, voorkomt de meeste afleveringen. Dat geldt ook voor een goed afgedekte kooi in een stille kamer uit de buurt van buitendeuren, en het verwijderen van schommels en harde armaturen waar de vogel tegenaan kan slaan.

Controleer een vogel zorgvuldig na elk nachtelijk incident. Gebroken bloedpennen bloeden, en een vogel kan voor de ochtend een ernstige hoeveelheid verliezen.

:::danger
Een papegaai die bloedt uit een gebroken veerschacht na een paniekaanval is een noodgeval.

Groeiende veren dragen een slagader en ader in de schacht, en het totale bloedvolume van een vogel is klein. Oefen stevige directe druk uit op de basis van de veer met schoon gaas, houd de vogel warm en rustig, en ga naar een vogeldierenarts. Breng geen styptisch poeder in een open schacht als vervanging voor druk, en probeer de veer niet zelf te trekken tenzij een Dierenarts je heeft geïnstrueerd en laten zien hoe.
:::

Wat verandert per soort en Leeftijd

Grijze roodstaarten zijn de klassieke fobische soort. Hoge neofobie, sterk angstleren na één gebeurtenis en een neiging tot generaliseren. Ze hebben de langzaamste, meest voorspelbare versie van alles hierboven nodig.

Kaketoes vormen intense banden en reageren dramatisch op verandering, inclusief het vertrek van een partner in het huishouden. Hun angst ziet er vaak uit als gillen en destructief gedrag in plaats van terugtrekking.

Valkparkieten zijn de soort die het meest geassocieerd wordt met nachtangsten.

Amazones en ara's vertonen vaker hormonale agressie dan fobie, en het seizoensgebonden patroon is een nuttige aanwijzing.

Jonge vogels die slecht gesocialiseerd waren, of die uitvlogen zonder te leren vliegen en landen, zijn in het algemeen banger omdat hun basisvertrouwen in hun eigen beweging nooit is opgebouwd.

Oudere vogels die nieuwe angst ontwikkelen, zijn degenen bij wie de kans het grootst is dat er een medische oorzaak is, en staar is in het bijzonder vaak genoeg voorkomend om specifiek naar te kijken.

Wat je nooit moet doen

Pak, handdoek of drijf een bange papegaai niet in een hoek, behalve in een echt medisch noodgeval, en zoek dan hulp om het correct te doen.

Dwing geen opstapje. Een vogel die weigert, geeft je het antwoord.

Gebruik geen waterspuit, verheven stem, kooigerammel of enig afschrikmiddel op basis van schrikken.

Knip de vleugels van een vogel niet om het hanteren makkelijker te maken. Het verwijdert de ontsnappingsoptie zonder de angst weg te nemen, en het voegt risico op letsel toe.

Verwijder en vervang het beangstigende object niet herhaaldelijk terwijl de vogel van dichtbij toekijkt.

Zet niet door in een sessie omdat de vogel "tot rust kwam". Een vogel die stil en zwijgzaam is geworden, is vaak afgesloten in plaats van ontspannen.

Concludeer niet dat een vogel ontembaar is na een paar weken. Dit werk wordt gemeten in maanden.

Wanneer hulp inroepen

Boek een afspraak bij de vogeldierenarts voor elke plotselinge gedragsverandering, en markeer het als urgent als er Gewichtsverlies, veren opzetten, een veranderde stem, wankelen, zwakte, verkeerd ingeschatte landingen of veranderde ontlasting is.

Ga onmiddellijk voor bloeden, instorting, toevallen of letsel opgelopen tijdens een paniekaanval.

Vraag je Dierenarts om een verwijzing naar een gedragsprofessional met ervaring met papegaaien als de vogel zichzelf verwondt, als de angst generaliseert ondanks consistent werk, of als er agressie is die iemand in gevaar brengt voor een ernstige beet.

Een vogel die blijft eten en poetsen terwijl je in de kamer bent, is de mijlpaal die ertoe doet, lang voordat hij weer op een hand stapt.

Neem de datum mee waarop de verandering begon, een lijst van alles wat in het huishouden rond die tijd veranderde, het exacte dieet, het dagelijkse lichtschema, de trend in het Gewicht van de vogel, foto's van de kooi inclusief elk metalen onderdeel, en een video van de reactie van de vogel genomen vanaf een afstand. Verwacht een volledig lichamelijk onderzoek inclusief voeten en ogen, gewicht en conditie, en afhankelijk van de bevindingen, röntgenfoto's, bloedonderzoek en waarden van zware metalen.