Vis ademt zwaar terwijl het water in orde is: kieuwziekte

Kort antwoord

Een vis die moeite heeft met ademhalen vertelt u een van de drie volgende dingen: er is onvoldoende zuurstof in het water, de kieuwen kunnen de aanwezige zuurstof niet benutten, of het bloed kan de zuurstof niet vervoeren. De meeste eigenaren testen het water, zien dat de waarden acceptabel zijn en stoppen daar. De diagnose ligt echter meestal in de tweede of derde mogelijkheid.

Verhoog eerst de oppervlaktebeweging en beluchting, omdat dit in alle drie de scenario's veilig is en tijd oplevert. Zoek daarna uit in welke situatie u zich bevindt, aangezien de behandelingen totaal verschillend zijn.

Een rustige vis in ruststand, waarbij beide kieuwdeksels in hetzelfde gestage tempo bewegen, is uw referentiepunt. Leer dit herkennen voordat u het nodig heeft.

• Voeg direct beluchting en oppervlaktebeweging toe. Dit is nooit de verkeerde eerste stap.
• Als één kieuwdeksel verder uitstaat dan de andere, wijst dit op een probleem in die kieuw, niet in het water.
• Kieuwen die permanent openstaan, of bleek, vlekkerig of bruin kieuwweefsel, is een spoedgeval.
• Nitrietvergiftiging verhindert dat het bloed zuurstof vervoert, zelfs als het water volledig zuurstofrijk is.
• Labyrintvissen zoals betta's en goerami's ademen normaal gesproken lucht aan het oppervlak. Verandering in frequentie is het signaal, niet het gedrag zelf.

Beslis in 60 seconden

Hoe een kieuw werkt en waarom dat het symptoom verklaart

Water komt de mond binnen, stroomt over de kieuwbogen en verlaat het lichaam onder het operculum, het kieuwdeksel. Langs elke boog zitten rijen filamenten, en langs elk filament zitten rijen dunne plaatjes genaamd lamellen. Bloed stroomt door de lamellen in de tegenovergestelde richting van het water, wat de uitwisseling opmerkelijk efficiënt maakt.

Twee factoren maken dit mogelijk: een zeer groot totaal oppervlak en een zeer korte afstand waarover zuurstof moet diffunderen.

Bijna elke kieuwziekte valt een of beide factoren aan.

Irritatie, of het nu door ammoniak, parasieten of zwevende deeltjes komt, zorgt ervoor dat het epitheel dikker wordt. Dikker betekent een langere diffusieafstand. Chronische irritatie zorgt ervoor dat cellen tussen de lamellen gaan woekeren totdat aangrenzende lamellen samensmelten, wat het oppervlak direct vernietigt. Slijm dat als reactie wordt geproduceerd, bedekt het oppervlak en voegt een extra barrière toe. Bacteriële infecties tasten weefsel aan en laten de rest ontstoken achter.

De vis kan de anatomie niet veranderen, dus verandert hij de stroom. Hij ventileert sneller en krachtiger, wat precies is wat een vis in zuurstofarm water doet. Daarom kunt u deze problemen niet van elkaar onderscheiden door alleen naar de ademhaling te kijken, en daarom lost de water-testuitslag de vraag niet op.

Er is een derde mogelijkheid die met beide niets te maken heeft. Als het bloed zelf geen zuurstof kan vervoeren, kunnen de kieuwen en het water perfect zijn en stikt de vis alsnog. Nitriet doet dit door hemoglobine om te zetten in methemoglobine, dat geen zuurstof afgeeft aan de weefsels. De kieuwen worden bruin, de vis hapt naar lucht en een bruissteen helpt niet.

Leer de basislijn voordat u deze nodig heeft

Tel de kieuwbewegingen. Kies een vis, observeer één kieuwdeksel en tel de bewegingen gedurende een vaste periode met een timer. Doe dit wanneer de vis in rust is, niet nadat u hem met een net heeft opgejaagd of net heeft gevoerd, en doe dit op hetzelfde tijdstip van de dag.

De frequenties verschillen enorm tussen soorten, individuen en temperaturen, daarom is er geen universeel normaal getal. Wat u wilt weten, is het getal van uw vis in uw aquarium.

Noteer dit maandelijks voor elk van uw belangrijkste vissen. Wanneer er iets verandert, heeft u een objectieve vergelijking in plaats van een indruk.

Leer ook hoe de kieuwen eruitzien. Een korte blik op een gezonde vis, bekeken vanaf de zijkant met goed licht terwijl het kieuwdeksel opent, toont rood, gelijkmatig gekleurd weefsel. Bleekroze, vlekkerig, bruin, grijs of rafelig weefsel is abnormaal, en het kennen van de gezonde versie stelt u in staat dit te herkennen.

Kieuwwormen en andere parasieten

Monogene kieuwwormen zijn de meest voorkomende parasitaire oorzaak van kieuwproblemen bij aquariumvissen. Het zijn kleine platwormen die zich met haakjes aan het kieuwweefsel hechten en zich ermee voeden; ze zijn volledig onzichtbaar voor het blote oog.

De belangrijke praktische punten zijn:

Ze hebben een directe levenscyclus, dus ze hebben geen tussengastheer nodig en vermenigvuldigen zich in uw aquarium.

Sommige geslachten leggen eieren en andere baren levende jongen. Eierleggende soorten zijn belangrijk voor de behandeling, omdat de eieren niet worden gedood door de medicijnen die op de volwassenen worden gebruikt, en ze komen uit over een periode die afhangt van de temperatuur. De behandeling moet daarom met een interval worden herhaald dat elke uitkomst vangt, en een enkele dosis faalt bijna altijd.

Diagnose vindt plaats door een klein monster van kieuwweefsel of slijm te nemen en dit onder een microscoop te onderzoeken. Dat is niet iets wat u kunt doen door naar de vis te kijken, en het is de reden waarom input van een gespecialiseerde dierenarts de uitkomsten bij dit probleem zo sterk verbetert.

Andere kieuwparasieten zijn trilhaardiertjes zoals die de witte stip veroorzaken, die een kieuwfase hebben voordat u ooit stippen op het lichaam ziet, en fluweelziekte, die de kieuwen bedekt voordat het stoffige uiterlijk op de huid zichtbaar is. Grotere parasitaire roeipootkreeftjes zijn zichtbaar op de kieuwfilamenten bij vijvervissen.

Het patroon dat op parasieten wijst, is dat meerdere vissen zijn aangetast, flitsen en schuren, geknepen vinnen hebben en een snelle ademhaling die ontstond binnen dagen tot weken na het toevoegen van nieuwe vissen of planten zonder quarantaine.

Bacteriële kieuwziekte en fysieke schade

Bacteriële kieuwziekte volgt meestal op iets anders: overbevolking, hoge organische belasting, slechte doorstroming, afkoeling of een probleem met de waterkwaliteit. De kieuwfilamenten worden gezwollen, knotsvormig en bedekt met slijm, en secundaire schimmelgroei kan volgen.

Columnaris kan zowel de kieuwen als de huid aantasten, en kieuwaantasting is de gevaarlijkere vorm omdat deze snel voortschrijdt en de externe symptomen minimaal zijn.

Fysieke en chemische schade is langer van belang dan eigenaren verwachten. Een vis die een ammoniakpiek, een nitrietpiek, een chloorblootstelling door onbehandeld leidingwater of een chemisch ongeluk heeft overleefd, heeft beschadigd kieuwepitheel, en dat weefsel heeft weken nodig om te herstellen. Gedurende die tijd heeft de vis minder functionele kieuwen dan hij zou moeten hebben en zal hij zwaarder ademen dan zijn tankgenoten. Het beheer is geduld: zuiver water, veel zuurstof, licht voeren en geen extra stressfactoren.

De oorzaken aan de waterzijde die u moet kennen

Laag opgelost zuurstofgehalte. Veroorzaakt door temperatuur, bezettingsdichtheid, organische belasting, gebrek aan oppervlaktebeweging en 's nachts door planten en het biologische filter dat zuurstof verbruikt. Het klassieke beeld is elke vis aan het oppervlak bij zonsopgang in de zomer.

Hoog kooldioxidegehalte. In zwaar beplante aquaria met kooldioxide-injectie, of in een overbevolkt aquarium met slechte gasuitwisseling, hoopt kooldioxide zich op en maakt het voor vissen moeilijker om dit af te voeren, wat leidt tot moeizame ademhaling, zelfs als er voldoende zuurstof is.

Nitriet. Zoals beschreven. Test dit altijd wanneer een vis zwaar ademt. Chloride is beschermend, daarom voegen aquarianen zout toe bij nitrietvergiftiging, maar zout is niet geschikt voor elke soort of elk aquarium, dus controleer dit voordat u het gebruikt.

Ammoniak. Beschadigt direct de kieuwen en is bovendien systemisch giftig.

Chloor en chlooramine. Afkomstig van leidingwater dat zonder conditioner is toegevoegd, of van een conditioner die voor het verkeerde volume is gedoseerd. De kieuwen zijn het eerste weefsel dat wordt blootgesteld.

Gasoververzadiging. Minder bekend en de moeite waard om te herkennen. Als een pomp een kleine hoeveelheid lucht aanzuigt aan de aanzuigzijde, of als een aquarium snel wordt bijgevuld met koud water direct uit een leiding onder druk, overschrijden opgeloste gassen de verzadiging. Er vormen zich dan bellen in de weefsels, inclusief in de kieuwcapillairen. Het teken zijn kleine belletjes in de vinnen, in het hoornvlies of onder de huid, naast het happen naar lucht. Krachtige beluchting en het lek vinden zijn de oplossingen.

Temperatuur. Warm water bevat minder zuurstof en verhoogt de vraag. Een vastgelopen verwarming, een warme kamer of een vijver in de zomer bij stilstaand weer veroorzaken dit allemaal.

Wat u moet doen, in volgorde

Verhoog nu de beluchting en oppervlaktebeweging. Een bruissteen, een extra stromingspomp gericht op het oppervlak, of de sproeibuis omhoog plaatsen om het oppervlak te breken. Dit helpt bij een laag zuurstofgehalte, bij kooldioxide-ophoping, bij oververzadiging en bij kieuwziekte, en het schaadt in geen van deze gevallen.

Stop voorlopig met voeren. Spijsvertering verhoogt de zuurstofvraag en onopgegeten voedsel verhoogt de organische belasting.

Test het water en noteer de getallen. Ammoniak, nitriet, nitraat, pH, temperatuur. Als er nitriet aanwezig is, onderneem dan direct actie.

Doe een waterwissel met ontchloord water op de juiste temperatuur.

Bekijk de vis goed. Beide kieuwdeksels, van beide kanten, in goed licht. Let op of één kant anders is, of de kieuwen open blijven staan en wat de kleur van het weefsel is.

Tel de ademhalingsfrequentie en tel deze na een uur opnieuw, zodat u weet in welke richting het gaat.

Controleer de apparatuur. Stand van de verwarming, pomp op luchtlekken, filterdoorstroming en of er de afgelopen week iets is veranderd.

Zoek dan naar een diagnose in plaats van naar een product. Een kieuwmonster onder een microscoop geeft binnen enkele minuten antwoord op wat weken van algemene middelen niet zullen oplossen. Veel gespecialiseerde dierenartsen bekijken een monster, en sommigen adviseren op afstand met foto's en uw genoteerde waterresultaten.

:::danger
Behandel niet blind met een reeks middelen in een aquarium waar vissen moeite hebben met ademhalen.

Veel aquariummedicijnen verminderen het opgeloste zuurstofgehalte, sommige zijn direct schadelijk voor kieuwweefsel en verschillende zijn gevaarlijk voor schubloze soorten zoals modderkruipers en voor ongewervelden. Deze opstapelen bij een vis met aangetaste kieuwen is een veelvoorkomende manier om het hele aquarium te verliezen. Als u moet behandelen voordat u een diagnose heeft, behandel dan één ding, met sterke beluchting, in een quarantainebak met een bekend volume, en verwijder eerst kool uit het filter omdat het anders het medicijn eruit filtert.
:::

Wat verandert per soort

Labyrintvissen. Betta's, goerami's en paradijsvissen hebben een extra orgaan om lucht te ademen en komen als normaal gedrag naar het oppervlak voor lucht. Een betta die naar het oppervlak komt, is geen alarmsignaal. Een betta die veel vaker naar het oppervlak komt dan voorheen, of met geknepen vinnen aan het oppervlak hangt, is dat wel.

Modderkruipers en sommige meervallen. Verschillende happen lucht van het oppervlak en leiden dit door het darmkanaal. Ook hier is de verandering in frequentie het signaal.

Soorten met een hoge behoefte. Snelzwemmende vissen in open water, veel danio's, de meeste modderkruipers en koudwatersoorten in warm water vertonen als eerste zuurstofproblemen.

Hooggebouwde sluierstaarten. Slechte zwemmers met gecomprimeerde lichaamsholtes, en vaak de eersten die stress vertonen in een aquarium met marginaal zuurstofgehalte.

Bodemdieren. Zuurstof is het laagst nabij de bodem in een slecht gecirculeerd aquarium, dus corydoras en modderkruipers kunnen worden aangetast terwijl de vissen in de middenlaag er prima uitzien.

Vijvervissen in de zomer. Warm stilstaand water, algen die 's nachts zuurstof verbruiken en een zware bezetting van koi is de klassieke combinatie voor een noodgeval bij zonsopgang.

Wat u nooit moet doen

Verhoog de temperatuur niet om een vis die zwaar ademt te helpen, tenzij een dierenarts dit heeft voorgeschreven en u sterke beluchting heeft toegevoegd.

Voeg niet meerdere medicijnen achter elkaar toe zonder volledige waterwissels en een reden.

Voeg geen zout toe zonder te controleren of het veilig is voor elke soort en plant in het aquarium.

Schep een worstelende vis niet uit het aquarium en verplaats hem niet tenzij u ergens anders iets beter heeft voorbereid. Hantering kost zuurstof.

Voer niet zwaar terwijl een vis verzwakt is.

Reinig niet al het filtermateriaal tegelijk. Het verliezen van het biologische filter verandert een ademhalingsprobleem in een ammoniakcrisis.

Vul niet snel bij met koud water direct uit een kraan onder druk.

Ga er niet vanuit dat acceptabele ammoniak- en nitrietwaarden een kieuwprobleem uitsluiten. Ze sluiten slechts één van de drie groepen uit.

Wanneer hulp zoeken

Onmiddellijk, gericht op het water in plaats van de vis, bij elke detecteerbare hoeveelheid ammoniak of nitriet, en wanneer een hele groep vissen aan het oppervlak hangt.

Urgent, bij een gespecialiseerde dierenarts of visgezondheidsdienst, voor kieuwen die permanent openstaan, voor bleek, bruin of rafelig kieuwweefsel, voor asymmetrische kieuwbewegingen en wanneer meerdere vissen tegelijk achteruitgaan.

Snel voor snelle ademhaling met flitsen en geknepen vinnen, wat wijst op een parasitaire belasting die niet vanzelf zal verdwijnen.

Plan een weloverwogen gesprek voor een enkele vis die iets sneller ademt dan zijn tankgenoten en verder gezond is, en gebruik dit om de bezetting, doorstroming, oppervlaktebeweging en quarantainepraktijk te evalueren.

Neem uw genoteerde waterresultaten, aquariumvolume, volledige visbestand, de datum en bron van de laatste toevoeging, details over filtratie en stroming, de video van de vis en alle reeds toegevoegde producten mee. Bij kieuwziekte is het antwoord meestal een combinatie van de waterhistorie en wat er daadwerkelijk op de kieuw zit, en slechts één van die dingen is van buiten het glas te zien.