Gebitsproblemen bij baardagamen: de tandvleesrand, de tanden die niet teruggroeien en de kaakontsteking die erachter schuilt

Snel antwoord

Een maandelijkse blik op de tandvleesrand duurt slechts enkele seconden en is de enige manier om deze ziekte te ontdekken terwijl deze nog omkeerbaar is.

Baardagamen, wateragamen, doornstaartagamen (Uromastyx) en kameleons hebben tanden die aan het kaakbot zijn vergroeid in plaats van in tandkassen te staan, en bij een volwassen dier worden ze niet vervangen als ze verloren gaan.

Dat ene anatomische feit is de reden waarom gebitsproblemen bij deze soorten zich zo anders gedragen dan bij een hond of kat. Er is geen tandkas, geen beschermend ligament en geen barrière tussen het tandvlees en het bot. Een infectie die begint als een rode lijn langs het tandvlees, wordt daardoor sneller dan de meeste baasjes verwachten een infectie van het kaakbot zelf.

• Kijk naar de tandvleesrand, niet naar de tanden. Het eerste symptoom is roodheid en een terugtrekkende rand waar het tandvlees de tand ontmoet.
• Bruine of gele aanslag bij de basis van de tanden is tandsteen, en dit vormt de structuur waaronder de infectie groeit.
• Een baardagame die voedsel aanpakt en weer laat vallen, aan één kant kauwt of de kop draait om te eten, heeft pijn in de mond totdat het tegendeel is bewezen.
• Zwelling langs de kaak bij een hagedis is ofwel een gebitsinfectie of metabole botziekte, en beide worden op tegengestelde manieren behandeld.
• Reptielen vormen geen vloeibare pus. Hun infecties vormen stevig, kaasachtig materiaal dat niet wegloopt. Daarom helpt doorprikken niet en is een operatie vaak noodzakelijk.

Beslis in 60 seconden

Waarom het gebit van een agame anders is

De meeste dieren die baasjes kennen, hebben tanden die in benige kassen zitten, opgehangen aan een parodontaal ligament. Het ligament dempt de tand en vormt ook een defensieve grens: infectie bij de tandvleesrand moet zich door een gedefinieerde ruimte werken voordat het het bot bereikt.

Baardagamen en andere agamen hebben acrodont-tanden. De tand is direct vergroeid met de kam van het kaakbot, zonder tandkas en zonder ligament. Het tandvleesweefsel ontmoet de tand op een overgang die direct op het bot ligt.

Er zijn twee gevolgen, en beide zijn belangrijk.

Infectie bereikt bijna direct het bot. Er is geen tussenliggende ruimte en geen barrière door een ligament. Gingivitis die bij een zoogdier maanden nodig zou hebben om ernstig te worden, wordt bij een hagedis relatief snel osteomyelitis, een infectie van het kaakbot.

Verloren tanden zijn definitief weg. Jongen vervangen enkele vroege tanden, maar een volwassen agame doet dat niet. Elke tand die door ziekte verloren gaat, is permanent, en voldoende verlies verandert hoe het dier de rest van zijn leven kan eten.

Kameleons delen deze anatomie. Gekko's, varanen, leguanen, skinken en slangen niet: hun tanden zijn bevestigd aan de binnenzijde van de kaak en worden continu gewisseld, en daarom komt ditzelfde ziektebeeld bij hen veel minder voor.

De praktische vertaling is dat een rode tandvleesrand bij een baardagame de urgentie verdient die een baasje zou geven aan een gezwollen kaak bij een ander dier. Het is geen vroegtijdige waarschuwing met maanden de tijd. Het is al de ziekte.

Hoe een gezonde mond eruitziet

Let op hoe voedsel wordt aangepakt, niet alleen of het wordt gegeten. De kop opzij draaien, aan één kant kauwen of een stukje oppakken en weer neerleggen, zijn allemaal tekenen van pijn in de mond.

Warm het dier eerst op. Een koude hagedis is terughoudend en stijf, en een baardagame die onder de zonnelamp heeft gelegen, is veel bereidwilliger om te gapen.

Gehoud tandvleesweefsel is bleekroze, soms met normale pigmentatie bij donkerdere dieren, en ligt plat tegen de tandenrij. De overgang tussen tandvlees en tand moet een gelijkmatige rand zijn, zonder zichtbare rode band en zonder gaten.

De tandenrij zelf ziet eruit als een rij kleine ribbels langs de kaakkam in plaats van afzonderlijke puntige tanden. In een gezonde mond is dit uniform, zonder bruine of gele opbouw bij de basis.

De tong is vochtig en gelijkmatig van kleur. Er mag geen slijmerig speeksel, geen vlies, geen afgestorven weefsel en geen geur zijn.

De kaak moet symmetrisch zijn wanneer deze van boven en van voren wordt bekeken. Ga voorzichtig met een vinger langs elke kant en vergelijk.

Normaal gedrag met open mond is hier van belang. Een baardagame op de zonneplek gaapt om warmte kwijt te raken, en dit is volledig normaal bij een rustig, alert dier. Pijngapen is anders: het dier is niet op de zonneplek, is niet ontspannen en vertoont vaak tegelijkertijd andere symptomen.

De stadia

Gingivitis. Een rode of donkerdere lijn langs de tandvleesrand, soms met lichte zwelling. Het dier eet normaal. Dit is het stadium waarin reiniging en een verandering van dieet het probleem oplossen, en het wordt bijna altijd gemist omdat niemand kijkt.

Tandsteen en terugtrekking. Bruine of gele gemineraliseerde afzettingen bouwen zich op bij de tandbasis. Het tandvlees trekt zich terug, waardoor meer van de tand en uiteindelijk het bot eronder bloot komt te liggen. Voedsel hoopt zich op in de opening. De eetlust kan onveranderd zijn.

Parodontitis. De hechting van het weefsel laat los. Het tandvlees bloedt gemakkelijk, de adem en de mond kunnen ruiken en tanden gaan loszitten. Eetgedrag verandert: hardere prooien worden geweigerd, voedsel wordt laten vallen, kauwen verschuift naar één kant.

Osteomyelitis. De infectie zit in het bot. De kaak zwelt op, meestal asymmetrisch, en de zwelling is stevig in plaats van zacht. Het Gewicht daalt. Het dier trekt zich terug, brengt minder tijd door met zonnen en kan weg van de warmte gaan zitten.

Laat stadium. Pathologische breuk van een verzwakte kaak, uitgebreid tandverlies, onvermogen om zelfstandig te eten en verspreiding van de infectie naar andere delen van het lichaam.

De voortgang is niet uniform. Een dier met een goed dieet en correcte verzorging kan lange tijd in het stadium van tandsteen blijven, terwijl een dier op zacht suikerrijk voedsel met slechte supplementen binnen enkele maanden van gingivitis naar botbetrokkenheid kan gaan.

De gelijkenissen

Metabole botziekte. Dit is de differentiaaldiagnose die het belangrijkst is, omdat de Behandeling volledig anders is en de vergissing veel wordt gemaakt.

Metabole botziekte veroorzaakt ook een gezwollen kaak, maar de zwelling is zacht, sponsachtig en symmetrisch, treft beide kanten en vaak de hele onderkaak, wat het karakteristieke rubberachtige uiterlijk geeft. Het gaat gepaard met andere symptomen: trillingen of spasmen, zwakte, moeite om het lichaam van de grond te tillen, kromme ledematen, een knik in de ruggengraat en een geschiedenis van onvoldoende UVB of calcium.

Gebitsproblemen veroorzaken een stevige, meestal eenzijdige zwelling bij een dier dat verder levendig is, met normale ledematen en een normale gang.

Bij enige twijfel, behandel het als metabole botziekte en laat het dier met spoed zien, omdat metabole botziekte in een acute hypocalcemische fase levensbedreigend is.

Infectieuze stomatitis, of mondrot. Komt vaker voor bij slechte verzorging of als een dier immuungecompromitteerd is. Het veroorzaakt grijze of gele plaques, afgestorven weefsel en pusachtig materiaal over de mondwand in plaats van een probleem dat beperkt is tot de tandvleesrand, en het verloopt meestal sneller.

Beide kunnen tegelijk voorkomen en beide hebben veterinaire Behandeling nodig.

Trauma en abces. Een hagedis die tegen het glas is geslagen, door een kooigenoot is gebeten of door levende prooien is verwond, kan een plaatselijke zwelling ontwikkelen die niets met de tanden te maken heeft. De geschiedenis verraadt dit meestal.

Vervellingsproblemen. Huid die rond de lippen is achtergebleven kan eruitzien als een laesie. Het is oppervlakkig, pelt aan de randen en zit niet vast aan het tandvlees.

Neoplasie. Ongewoon, maar een stevige massa die niet op de Behandeling reageert, heeft beeldvorming en een biopsie nodig in plaats van een langere antibioticakuur.

De symptomen die je ziet voordat je de mond ziet

Een maandelijks Gewicht, opgeschreven, is de vroegst beschikbare waarschuwing. Een hagedis met pijn in de mond eet wekenlang iets minder voordat er iets in de mond zichtbaar is.

Reptielen verbergen ziekte en een baardagame in pijn vertelt je dat niet direct. Wat verandert is het gedrag rond eten en warmte.

Veranderingen in eten. Hardere insecten weigeren terwijl zachte wel worden gegeten. Voedsel oppakken en weer neerleggen. Aan één kant kauwen. Voedsel benaderen en dan interesse verliezen. Langer over een maaltijd doen dan gebruikelijk.

Gewicht. Een langzame daling over weken is vaak de eerste meetbare verandering, en die is onzichtbaar zonder weegschaal.

Zongedrag. Een ziek reptiel verandert vaak zijn relatie met de warmtebron, door er weg van te zitten of er veel langer op te blijven dan gebruikelijk.

Ontlasting. Minder eten betekent minder en kleinere uitwerpselen, en een verandering in de regelmaat is het noteren waard.

Houding en voorkomen. Platter zitten, meer verstoppen, minder reactie op de kamer en verminderd normaal vertoongedrag.

Niets hiervan is specifiek voor tanden. Alles betekent dat er iets mis is, en bij een agame is de mond een van de eerste plekken om te kijken.

De maandelijkse mondcontrole

De mond openen vereist geduld in plaats van druk. Een warme baardagame gaapt vaak uit zichzelf als je het dier rustig benadert, en zachte druk naar beneden onder de kin moedigt dit aan. Als een hulpmiddel nodig is, is een zachte plastic kaart of de rand van een rubberen spatel de limiet; metalen instrumenten verpletteren tanden die niet kunnen worden vervangen.

Wat de Dierenarts zal doen

Verwacht eerst een mondeling onderzoek, uitgevoerd terwijl het dier bij bewustzijn is als het dit tolereert, wat bij een rustige baardagame vaak het geval is.

Reinigen onder de tandvleesrand vereist anesthesie. Het is geen cosmetische procedure: het doel is om het tandsteen te verwijderen dat de bacteriën beschermt en om geïnfecteerd weefsel waar het bot is betrokken, te debrideren.

Beeldvorming volgt als de kaak gezwollen is. Röntgenfoto's tonen botverlies en lysis; een CT-scan toont dit veel beter waar deze beschikbaar is, wat enorm verschilt per land. Beeldvorming onderscheidt een tandvleesprobleem van een botprobleem, en dat onderscheid bepaalt hoe lang de Behandeling duurt.

Verwacht uitstrijkjes of een kweek, omdat de betrokken bacteriën variëren en de keuze voor Antibiotica het resultaat moet volgen in plaats van een gok. Verwacht een lange kuur, omdat botinfecties bij reptielen niet snel verdwijnen, en verwacht dat pijnbestrijding deel uitmaakt van het plan.

Waar tanden betrokken zijn bij geïnfecteerd bot, betekent verwijdering ook het verwijderen van bot, daarom is preventie zo belangrijk bij een soort die niet kan teruggroeien wat verloren gaat.

Breng het logboek van het Gewicht, een lijst van alles wat het dier eet en hoe vaak, het type UVB-lamp en de leeftijd ervan, temperaturen op de zonneplek en in de koele hoek gemeten met een sonde in plaats van afgelezen van een wijzerplaat, het schema voor supplementen en foto's van de mond. Reptielengeneeskunde is verzorgingsgeneeskunde, en de meeste gebitsgevallen hebben een geschiedenis van verzorging achter zich.

Wat je nooit moet doen

Schraap of peuter niet aan afzettingen op de tanden.

Gebruik geen menselijke tandpasta, mondwater, waterstofperoxide of huishoudelijk antisepticum in de mond van een reptiel.

Forceer de kaak niet open met een metalen instrument.

Behandel een zwelling van de kaak niet als een abces dat moet worden doorgeprikt. Reptiel-exsudaat is vast en loopt niet weg, en erin snijden zonder de holte te debrideren verspreidt de infectie.

Ga er niet vanuit dat een gezwollen kaak een gebitsprobleem is. Sluit eerst metabole botziekte uit, want dat is urgent.

Voer geen dieet dat is gebouwd op zacht, zoet voedsel. Fruit, wasmotlarven en zachte prooien moeten incidenteel zijn.

Stop niet vroegtijdig met een antibioticakuur omdat de zwelling is afgenomen. Botinfecties komen terug en een gedeeltelijke kuur selecteert resistente bacteriën.

Negeer de leeftijd van de UVB-lamp niet. De output daalt lang voordat de lamp stopt met branden, en het calciummetabolisme dat deze ondersteunt, vormt de basis voor de hele kaak.

Wanneer hulp zoeken

Een baardagame met beginnende gebitsproblemen ziet er meestal volledig gezond uit. Dat is precies de reden waarom de controle gepland moet worden in plaats van ingegeven door iets dat er fout uitziet.

Zoek spoedeisende hulp bij een zachte, symmetrische kaakzwelling met trillingen, zwakte of het onvermogen om het lichaam op te tillen, want dat is metabole botziekte en dat is een noodgeval.

Zoek spoedeisende hulp bij grijze of gele plaques, afgestorven weefsel of bloedingen in de mond, bij volledige weigering van voedsel of bij elke hagedis die is gestopt met zonnen.

Boek binnen een tot twee weken een afspraak voor een rode of terugtrekkende tandvleesrand, bruine afzettingen bij de tandbasis, een stevige eenzijdige kaakzwelling, een losse of ontbrekende tand bij een volwassen dier of veranderingen in de manier waarop voedsel wordt genomen.

Boek een algemene controle van de verzorging als je de temperaturen in het verblijf nog nooit hebt laten controleren met een sondethermometer of de UVB-output hebt laten beoordelen, want beide vormen de basis voor alles hierboven.

Toegang tot reptielentandheelkunde varieert sterk. Niet elke exoten-dierenarts heeft de apparatuur voor reptielengebit, en CT-beeldvorming is in sommige landen beschikbaar en in andere niet. Het is de moeite waard om nu uit te zoeken welke praktijk bij jou in de buurt reptielen behandelt en of ze doorverwijzen voor beeldvorming, zodat de vraag is beantwoord voordat de kaak gezwollen is.